Hiểu từ gốc cơ chế viêm khớp phản ứng theo đông và tây y

Bà con thân mến! Bà con mình nhiều người nghe đến viêm khớp phản ứng thì thấy lạ, tưởng là bệnh khớp tự nhiên mà đến. Nhưng thực ra, có những cơn đau khớp không bắt đầu từ khớp, mà lại khởi lên sau một đợt nhiễm khuẩn ở đường tiêu hóa, tiết niệu hoặc sinh dục. Cơ thể sau khi được báo động để chống lại vi khuẩn, hệ miễn dịch có lúc lại phản ứng quá mức, khiến khớp sưng đau, nóng đỏ, đi lại nặng nề, nhất là ở gối, cổ chân, bàn chân. Hiểu đúng cơ chế viêm khớp phản ứng không phải để bà con lo sợ, mà để biết vì sao bệnh lại xuất hiện sau một đợt rối loạn tiêu hóa, tiểu buốt, viêm nhiễm, và vì sao không nên chỉ chăm chăm xoa bóp chỗ đau mà bỏ quên căn nguyên bên trong.

Cơ chế viêm khớp phản ứng dưới góc nhìn y học hiện đại

Để trả lời cho câu hỏi vì sao viêm nhiễm ở một nơi mà khớp lại sưng ở một nẻo, y học hiện đại đã nghiên cứu rất kỹ lưỡng. Thực chất, cơ chế viêm khớp phản ứng không phải là do vi khuẩn trực tiếp xâm nhập vào ổ khớp gây mủ hay hủy hoại sụn khớp như các chứng viêm khớp nhiễm khuẩn thông thường. Đây là một phản ứng miễn dịch hệ thống mang tính chất “nhầm lẫn” của chính cơ thể chúng ta.

Mọi chuyện bắt đầu từ khi bà con bị một đợt nhiễm trùng cấp tính ở đường tiêu hóa (do ăn uống không vệ sinh, nhiễm vi khuẩn Salmonella, Shigella, Campylobacter) hoặc ở đường tiết niệu, sinh dục (do nhiễm Chlamydia trachomatis). Khi các tác nhân ngoại lai này tấn công, hệ miễn dịch của cơ thể sẽ lập tức sản sinh ra các kháng thể để tiêu diệt chúng. Tuy nhiên, sau khi vi khuẩn đã bị quét sạch hoặc chỉ còn lại những mảnh vỡ tế bào, hệ miễn dịch ở một số người có cơ địa đặc biệt vẫn tiếp tục duy trì trạng thái kích hoạt quá mức.

Do một hiện tượng sinh học gọi là “bắt chước phân tử”, cấu trúc protein của một số mảnh vỡ vi khuẩn này lại tình cờ có những nét tương đồng với cấu trúc tế bào màng hoạt dịch của ổ khớp ở con người. Hệ miễn dịch lúc này giống như một người lính canh bị mờ mắt sau trận chiến, không phân biệt được đâu là tà địch, đâu là người nhà, liền tiếp tục phát động tấn công vào chính các mô khớp khỏe mạnh. Hệ quả là màng hoạt dịch bị viêm, dịch khớp tràn ra gây sưng nề, nóng đỏ và đau nhức dữ dội. Đó chính là toàn bộ cơ chế viêm khớp phản ứng dưới lăng kính khoa học, một sự phản ứng thái quá và nhầm mục tiêu của hàng rào phòng thủ cơ thể.

“Hệ miễn dịch vốn là tấm khiên bảo vệ con người trước phong hàn thử thấp và tà độc ngoại lai. Nhưng khi tấm khiên ấy bị lung lay, mất đi sự sáng suốt, nó lại tự làm tổn thương đến gân cốt của chính mình. Người thầy thuốc giỏi không chỉ chăm chăm dập tắt ngọn lửa viêm trước mắt, mà phải điều hòa lại cái gốc của hệ thống phòng thủ ấy.”

Đừng chỉ chăm chăm giảm triệu chứng, muốn điều trị bệnh hiệu quả - an toàn - bền vững cần biện chứng được căn nguyên gốc rễ để luận trị giải pháp điều trị.

Mỗi người có một phác đồ riêng, bà con để lại thông tin, Lão Tuấn sẽ tư vấn trực tiếp:

Họ tên

Số điện thoại

Tình trạng

Gửi tư vấn

Y học cổ truyền lý giải cơ chế viêm khớp phản ứng ra sao?

Trong các y thư cổ của cha ông ta, tuy không có tên gọi định danh chính xác là viêm khớp phản ứng, nhưng căn cứ vào các biểu hiện sưng, nóng, đỏ, đau ở các khớp lớn sau một đợt cơ thể bị thấp nhiệt thương tổn, chứng bệnh này hoàn toàn thuộc phạm vi của chứng Tý, cụ thể là Thấp nhiệt tý hoặc Nhiệt tý. Y học cổ truyền lý giải cơ chế viêm khớp phản ứng dựa trên mối quan hệ mật thiết giữa chính khí (sức đề kháng) và tà độc.

Lão nói rõ hơn cho bà con dễ hình dung, trước khi các khớp xương bị đau nhức, cơ thể bà con đã phải trải qua một đợt bạo bệnh ở đường ruột hoặc đường tiểu. Đông y coi đó là tình trạng thấp nhiệt độc tà uất kết tại tạng phủ (vị trường hoặc bàng quang). Dù đợt cấp tính đã qua, nhưng do chính khí của bà con vốn dĩ đã suy tổn, không đủ sức để tống tiễn hoàn toàn tà độc ra ngoài, khiến cho lưu độc (dư độc của vi khuẩn) vẫn âm thầm lẩn khuất trong kinh lạc.

Khi gặp điều kiện thuận lợi như cơ thể mệt mỏi, lo nghĩ nhiều, hoặc thời tiết thay đổi, phần lưu độc này sẽ nương theo các đường kinh mạch lưu chuyển đến các khớp xương. Tại đây, chúng kết hợp với các tác nhân phong, hàn, thấp từ bên ngoài xâm nhập vào, làm khí huyết tại kinh lạc bị ứ trệ, không thể lưu thông điều hòa. Kinh lạc bất thông thì thống, khí huyết ứ uất lâu ngày hóa nhiệt, sinh ra hiện tượng sưng tấy, nóng đỏ tại vùng khớp. Vì vậy, cái gốc của cơ chế viêm khớp phản ứng trong Đông y chính là tình trạng bạt hư tà thực – chính khí bên trong suy yếu không giữ được cửa ngõ, tạo điều kiện cho dư độc của thấp nhiệt thừa cơ quấy phá gân xương.

Biểu hiện điển hình khi cơ chế này kích hoạt

Bà con cần lưu ý rằng, vì đây là một hội chứng viêm hệ thống sau nhiễm khuẩn, nên các triệu chứng thường không xuất hiện ngay lập tức mà có một “khoảng lặng” từ một đến bốn tuần sau đợt nhiễm trùng ban đầu. Khi cơ chế viêm khớp phản ứng bắt đầu bùng phát, bà con sẽ nhận thấy những biểu hiện rất đặc trưng sau:

• Viêm khớp không đối xứng: Bệnh thường chỉ tấn công một vài khớp lớn và có xu hướng bất đối xứng, nghĩa là sưng đau khớp gối bên trái nhưng bên phải lại hoàn toàn bình thường, hoặc đau cổ chân một bên. Triệu chứng đau thường nặng hơn về đêm và sáng sớm khi ngủ dậy, gây ra hiện tượng cứng khớp kéo dài.
• Viêm điểm bám gân: Đây là dấu hiệu rất đặc biệt của chứng bệnh này. Bà con sẽ cảm thấy đau nhói ở vùng gót chân (viêm gân Achilles) hoặc vùng lòng bàn chân, khiến cho mỗi bước đi xuống đất giống như bị kim châm, vô cùng khổ sở.
• Tổn thương ngoài khớp: Vì là phản ứng toàn thân, bệnh không chỉ khu trú ở khớp. Nhiều bà con bị đỏ mắt, cộm mắt, nhìn mờ do viêm màng bồ đào hoặc viêm kết mạc. Một số người xuất hiện những vết loét nhỏ không đau ở miệng, hoặc da lòng bàn tay, bàn chân bị dày lên, bong tróc.
• Dấu hiệu toàn thân: Người bệnh thường có cảm giác sốt nhẹ, mệt mỏi rã rời, sụt cân, ăn uống không ngon miệng do cơ thể phải tiêu tốn quá nhiều năng lượng để chống chọi lại quá trình viêm tự miễn.

Vì sao lại xuất hiện nhiều triệu chứng rải rác từ mắt, da cho đến khớp như vậy? Trong Đông y lý giải rằng, tà độc khi đã nhập vào huyết phận thì sẽ theo dòng tuần hoàn của kinh mạch đi khắp cơ thể. Kinh can khai khiếu ra mắt, kinh tỳ chủ về cơ nhục, kinh thận chủ về xương tủy. Khi lưu độc thấp nhiệt làm tổn thương các tạng phủ này, triệu chứng sẽ đồng loạt phát lộ ra ngoài tương ứng với các đường kinh lạc mà chúng đi qua.

Cách chăm sóc và điều dưỡng tại nhà giúp làm nhẹ triệu chứng

Lão dặn rồi, khi cơ chế viêm khớp phản ứng đã kích hoạt, bà con tuyệt đối không được tự ý ra hiệu thuốc mua các loại thuốc giảm đau mạnh về uống vô tội vạ. Những loại thuốc ấy có thể giúp dịu cơn đau tức thì nhưng lại tàn phá dạ dày, hại gan hại thận, mà cái gốc bệnh vẫn trơ trơ ra đó. Thay vào đó, việc chăm sóc tại nhà cần tuân thủ nguyên tắc thanh nhiệt giải độc, thông kinh hoạt lạc và nâng cao chính khí một cách từ tốn, an toàn.

Dưới đây là một số phương pháp điều dưỡng lành tính tại nhà mà bà con có thể tự áp dụng để hỗ trợ xoa dịu cơn đau:

1. Chế độ nghỉ ngơi trong giai đoạn cấp: Khi khớp đang sưng nóng đỏ, bà con cần hạn chế đi lại tối đa để giảm bớt áp lực lên màng hoạt dịch đang bị viêm nhầm lẫn. Hãy kê cao chân bằng một chiếc gối mềm khi nằm để giúp máu huyết lưu thông tốt hơn, giảm tình trạng phù nề.
2. Liệu pháp chườm mát giảm sưng: Khác với các chứng đau khớp do phong hàn (cần chườm ấm), viêm khớp phản ứng mang đặc tính của thấp nhiệt (sưng, nóng, đỏ). Do đó, bà con nên dùng một chiếc khăn sạch bọc vài viên đá nhỏ, chườm nhẹ nhàng lên vùng khớp đang sưng nóng trong khoảng 15 phút, mỗi ngày làm 2-3 lần. Cách này giúp mạch máu co lại, làm giảm nhẹ triệu chứng sưng tấy rất tốt.
3. Bài thuốc nước uống từ thảo dược quanh nhà: Bà con có thể hái một nắm lá lốt tươi cùng với một ít rễ cỏ xước (khoảng 15-20g mỗi loại), rửa sạch, đem sắc với 3 bát nước cho đến khi còn 1 bát, chia ra uống sau bữa ăn. Lá lốt có tác dụng trừ thấp, thông kinh lạc; rễ cỏ xước (ngưu tất Nam) giúp thanh nhiệt, hoạt huyết, dẫn thuốc đi xuống các khớp chi dưới, hỗ trợ làm dịu các cơn đau nhức vùng gối và gót chân vô cùng hiệu quả. Tuy nhiên, bài thuốc Nam này chỉ mang tính chất hỗ trợ điều dưỡng, không dùng cho phụ nữ có thai hoặc người đang bị tiêu chảy nặng.
4. Giữ gìn vệ sinh đường tiêu hóa và tiết niệu: Để ngăn ngừa tà độc tiếp tục sản sinh, bà con phải ăn chín uống sôi, tuyệt đối tránh xa các món gỏi sống, tiết canh, rau sống không rõ nguồn gốc. Uống nhiều nước lọc mỗi ngày để tăng cường đào thải độc tố qua đường tiểu, giữ cho hệ thống vị trường và bàng quang luôn được thanh sạch.

Bà con nhớ nhé, cơ thể con người là một khối thống nhất, một khi tạng phủ bên trong không yên thì gân cốt bên ngoài tất sẽ chịu vạ. Đừng thấy khớp hết sưng đau sau vài ngày mà chủ quan tưởng bệnh đã lui. Nếu không được điều trị triệt để từ gốc, cơ chế viêm khớp phản ứng có thể tái phát đi tái phát lại nhiều lần, âm thầm làm tổn thương màng hoạt dịch, dẫn đến tình trạng mạn tính, gây dính khớp, biến dạng khớp và hạn chế vận động sau này, lúc đó chữa trị sẽ vô cùng nan giải.

Chính vì vậy, ngay khi nhận thấy những dấu hiệu bất thường ở khớp sau một đợt nhiễm trùng, bà con cần phải theo dõi sát sao và chủ động tìm đến những phương pháp chữa trị bài bản. Nếu bà con đang phải chịu đựng những cơn đau nhức, sưng tấy hành hạ ở khớp gối, cổ chân hay gót chân mà chưa biết xoay xở ra sao, hãy chia sẻ ngay tình trạng bệnh tình, thời gian bị đau cũng như các biểu hiện nhiễm trùng trước đó cho Lão biết.

Bà con hoàn toàn có thể nhắn tin chụp lại hình ảnh vùng khớp bị sưng hoặc gửi kết quả xét nghiệm chỉ số viêm để Lão trực tiếp xem xét, chẩn đoán bước đầu và đưa ra lời khuyên điều dưỡng phù hợp nhất với cơ địa của từng người, vui lòng liên hệ qua Zalo 0972.606.773 hoặc trao đổi trực tiếp trên Messenger Lão Tuấn để được hỗ trợ kịp thời.

Lão Tuấn – Tinh hoa y học dân tộc