Cây Hoàng Đằng

Có những vị thuốc nghe tên đã thấy màu rừng núi trong đó, vừa mộc mạc vừa nghiêm cẩn. Hoàng đằng là một vị như thế, thường được các thầy thuốc Nam nhắc đến khi nói về thanh nhiệt, giải độc, trừ thấp. Trong đời sống, không ít bà con tìm đến hoàng đằng khi cơ thể bức bối, trong nóng ngoài rát, dùng đúng thì nhẹ người, dùng sai lại sinh chuyện, nên càng cần hiểu cho thấu.

Lão hiểu tiếng lòng của bà con mình, luôn mong mỏi có giải pháp toàn diện giúp phục hồi sức khỏe, cải thiện bền vững!

Vui lòng để lại thông tin, Lão liên hệ bà con hỏi thăm chi tiết:

Họ tên

Số điện thoại

Gửi tư vấn

Đặc điểm – Nguồn gốc dược liệu

Để hiểu và dùng đúng hoàng đằng, trước hết bà con cần hình dung rõ hình dáng và nguồn gốc của vị thuốc này trong tự nhiên.

Hoàng đằng là thân dây leo, thuộc họ Tiết dê, thân gỗ, vỏ ngoài màu nâu xám, bên trong ruột vàng đậm như nghệ già. Khi bẻ ra, mặt cắt có màu vàng tươi, vị rất đắng, mùi hơi hắc, đó cũng là dấu hiệu nhận biết quan trọng của dược liệu thật.

Cây mọc nhiều ở vùng rừng núi phía Bắc và Tây Nguyên, ưa nơi ẩm mát, bám vào thân cây lớn để leo lên. Bộ phận dùng làm thuốc chủ yếu là thân và rễ, trong đó thân già cho dược tính mạnh và ổn định hơn.

Cách thu hoạch – sơ chế

Biết cây rồi, việc thu hái và sơ chế đúng cách sẽ quyết định phần lớn hiệu quả của vị thuốc khi dùng.

Hoàng đằng thường được thu hoạch quanh năm, nhưng tốt nhất là vào mùa khô, khi cây ít nhựa, dược chất tập trung hơn. Thân và rễ sau khi chặt về cần rửa sạch đất cát, cạo bỏ lớp vỏ ngoài sần sùi.

Dược liệu được chẻ nhỏ, phơi hoặc sấy nhẹ cho khô đều, tránh phơi nắng gắt làm mất màu vàng đặc trưng. Khi bảo quản, cần để nơi khô ráo, tránh ẩm mốc vì hoàng đằng rất dễ hút ẩm.

Tính vị – Quy kinh – Công năng theo Đông y

Từ khâu sơ chế, ta chuyển sang phần cốt lõi nhất là y lý Đông y của hoàng đằng.

Theo Đông y, hoàng đằng có tính hàn, vị đắng, quy vào kinh Tâm, Can, Vị và Đại trường. Vị đắng đi xuống, tính hàn làm mát, nên hoàng đằng chuyên trị các chứng nhiệt độc và thấp nhiệt.

Công năng chính của vị thuốc này là thanh nhiệt, giải độc, táo thấp, chỉ lỵ. Nôm na mà nói, hoàng đằng giống như gáo nước mát dội vào những chỗ đang bốc hỏa trong cơ thể, làm dịu viêm nhiễm, giảm sưng nóng, tiêu uế trọc tích tụ lâu ngày.

Tác dụng theo Y học hiện đại

Dưới góc nhìn y học hiện đại, những tác dụng cổ truyền của hoàng đằng dần được lý giải rõ hơn.

Trong hoàng đằng có nhiều alkaloid, nổi bật là berberin, chất này có tác dụng kháng khuẩn, kháng viêm và ức chế một số vi khuẩn đường ruột. Nhờ đó, hoàng đằng thường được nghiên cứu trong hỗ trợ điều trị tiêu chảy, viêm ruột, viêm nhiễm ngoài da.

Một số nghiên cứu còn ghi nhận tác dụng hỗ trợ hạ đường huyết và chống oxy hóa, nhưng các ứng dụng này vẫn cần dùng đúng liều, đúng đối tượng, không nên tự ý kéo dài.

Các bài thuốc ứng dụng

Từ lý luận Đông y đến thực tế, hoàng đằng được ứng dụng theo nhiều hướng khác nhau, tùy vào bệnh chứng cụ thể.

Thanh nhiệt, giải độc, tiêu chảy, lỵ

Hoàng đằng thường được phối hợp với hoàng liên, mộc hương trong các bài thuốc trị lỵ, tiêu chảy do thấp nhiệt. Vị đắng hàn của hoàng đằng giúp diệt tà nhiệt, cầm tiêu chảy từ gốc.

Viêm nhiễm ngoài da, mụn nhọt

Dược liệu có thể sắc nước đặc để rửa hoặc giã nát đắp ngoài trong các trường hợp mụn nhọt, lở ngứa do nhiệt độc. Cách này dân gian hay dùng, nhưng vẫn cần giữ vệ sinh và theo dõi phản ứng da.

Hỗ trợ ổn định đường huyết

Trong một số bài thuốc cổ truyền, hoàng đằng được dùng liều nhỏ, phối ngũ chặt chẽ để hỗ trợ người có chứng tiêu khát. Tuy nhiên, đây là hướng dùng cần thầy thuốc theo dõi sát, không nên tự áp dụng.

Lưu ý kiêng kỵ

Dùng thuốc đắng hàn như hoàng đằng mà không xét thể trạng thì dễ sinh tác dụng ngược.

Người tỳ vị hư hàn, hay lạnh bụng, đi ngoài phân lỏng mạn tính không nên dùng. Phụ nữ mang thai, trẻ nhỏ cũng cần thận trọng, tuyệt đối không tự ý sắc uống kéo dài.

Hoàng đằng đắng và mạnh, dùng quá liều dễ gây mệt mỏi, chán ăn, tổn thương tỳ vị.

Dưỡng sinh – Hỗ trợ kết hợp

Muốn hoàng đằng phát huy tác dụng tốt, bà con nên kết hợp điều chỉnh lối sống cho phù hợp.

Trong thời gian dùng vị thuốc này, nên ăn thanh đạm, hạn chế đồ cay nóng, rượu bia để giảm gánh nặng cho gan và đường tiêu hóa. Giữ tinh thần thư thái, ngủ đủ giấc giúp cơ thể tự điều hòa âm dương tốt hơn.

Với những người có bệnh nền, việc phối hợp dưỡng sinh và dùng thuốc cần được cá nhân hóa, không nên nghe truyền miệng mà làm theo.

Kết lại, hoàng đằng là vị thuốc quý nhưng cũng khá khó tính, giống con dao sắc, dùng đúng thì lợi, dùng sai dễ hại. Nếu bà con đang băn khoăn không biết thể trạng mình có phù hợp hay không, hoặc nên dùng hoàng đằng theo hướng nào cho an toàn, có thể chủ động trao đổi qua Zalo 0972606773 để Lão cùng bàn kỹ hơn, dặn dò cho đúng người đúng thuốc.

Lão Tuấn – Tinh hoa y học dân tộc