Điều trị thoái hóa khớp gối ở người cao tuổi sao cho phù hợp?

Bà con thân mến, trong những năm ngồi khám bệnh xương khớp, Lão gặp rất nhiều cụ cao tuổi đến với dáng đi chậm chạp, tay vịn vào con cháu, miệng thì nói: “Lão ơi, cái đầu gối này nó đau âm ỉ, đi cầu thang thì nhói, sáng ngủ dậy phải ngồi xoa một lúc mới bước nổi”. Điều trị thoái hóa khớp gối ở người cao tuổi không thể vội vàng như chữa một cơn đau nhất thời. Cái khớp gối đã theo bà con mấy chục năm, gánh cả thân người qua bao mùa mưa nắng, đến tuổi già khí huyết suy, can thận kém nuôi dưỡng, sụn khớp hao mòn, dịch khớp giảm đi, gân cơ yếu lại, thì đau nhức là điều dễ hiểu. Nhưng dễ hiểu không có nghĩa là bỏ mặc. Càng cao tuổi, càng phải điều trị đúng cách, vừa giảm đau, vừa giữ vận động, vừa bồi bổ cái gốc bên trong để khớp còn nâng đỡ được thân mình.

Vì sao người cao tuổi bị thoái hóa khớp gối thì điều trị phải thận trọng?

Bà con nhớ nhé, khớp gối là khớp chịu lực lớn. Đi đứng, ngồi xuống, đứng lên, leo cầu thang, gánh vác, thậm chí chỉ cần thừa cân một chút cũng khiến khớp gối phải chịu thêm áp lực. Khi tuổi cao, sụn khớp dần mỏng, bề mặt khớp không còn trơn láng, dịch khớp giảm, xương dưới sụn có thể thay đổi, dây chằng và cơ quanh gối cũng yếu đi. Vì vậy người bệnh dễ đau, cứng khớp, có tiếng lạo xạo, đi lại kém linh hoạt.

Theo y học cổ truyền, tình trạng này thường liên quan đến chứng tý, chứng hạc tất phong, đau nhức do kinh lạc không thông, khí huyết vận hành kém, phong hàn thấp xâm nhập hoặc can thận hư không nuôi dưỡng được cân cốt. Người cao tuổi vốn “thận khí suy dần”, can huyết không đủ thì gân xương mất sự nuôi dưỡng. Gặp thêm lạnh ẩm, lao lực, ít vận động hoặc ăn uống thiếu điều độ, cái đau càng dễ kéo dài.

Lão thường nói với bà con rằng: “Xương khớp cũng như cái bản lề cửa. Bản lề khô dầu thì kêu, bản lề gỉ sét thì cứng, nhưng muốn cửa mở êm không chỉ tra dầu bên ngoài, còn phải giữ cả khung cửa cho vững.”

Bởi vậy, điều trị thoái hóa khớp gối ở người cao tuổi cần thận trọng ở mấy điểm. Thứ nhất, người già thường có bệnh nền, không thể tùy tiện dùng thuốc giảm đau kéo dài. Thứ hai, khớp gối đau lâu ngày dễ làm bà con sợ vận động, càng ít vận động thì cơ càng yếu, khớp càng kém ổn định. Thứ ba, nếu chỉ nghe mách mẹo rồi đắp nóng, chườm thuốc, uống lá cây mà không biết tình trạng khớp đang viêm nóng hay đau do hàn thấp, có thể làm bệnh khó chịu hơn. Thứ tư, thoái hóa là quá trình mạn tính, cần lộ trình phù hợp, không nên đặt kỳ vọng vài ngày là nhẹ hẳn mọi thứ.

Đừng chỉ chăm chăm giảm triệu chứng, muốn điều trị bệnh hiệu quả - an toàn - bền vững cần biện chứng được căn nguyên gốc rễ để luận trị giải pháp điều trị.

Mỗi người có một phác đồ riêng, bà con để lại thông tin, Lão Tuấn sẽ tư vấn trực tiếp:

Họ tên

Số điện thoại

Tình trạng

Gửi tư vấn

Nguyên tắc điều trị thoái hóa khớp gối ở người cao tuổi theo góc nhìn Đông y

Lão muốn bà con hiểu cho rõ: điều trị không phải chỉ có uống thuốc. Điều trị đúng là một đường đi gồm nhiều nhánh: giảm đau đúng lúc, thông kinh hoạt lạc, bồi bổ can thận, dưỡng khí huyết, giữ vận động vừa sức, ăn uống hợp lý và theo dõi dấu hiệu bất thường. Khi các nhánh ấy cùng đi với nhau, khớp gối mới có cơ hội được nâng đỡ bền hơn.

• Thông kinh hoạt lạc: Khi khí huyết không lưu thông, chỗ khớp đau giống như đoạn đường bị tắc. Phép trị cần giúp kinh lạc vùng gối thông hơn, giảm co cứng, làm nhẹ cảm giác đau mỏi. Các phương pháp như xoa bóp, châm cứu, cứu ngải, tác động huyệt có thể hỗ trợ nếu được thực hiện đúng chỉ định.

• Khu phong, tán hàn, trừ thấp: Với bà con đau tăng khi trời lạnh, gặp mưa ẩm thì nặng gối, co duỗi khó, Đông y thường nghĩ nhiều đến phong hàn thấp làm trở trệ khớp. Khi ấy phải giữ ấm, tránh lạnh ẩm, kết hợp phép trị phù hợp để làm nhẹ tình trạng đau nặng do thời tiết.

• Bổ can thận, dưỡng cân cốt: Người cao tuổi đau gối lâu ngày, lưng mỏi, gối yếu, đi đứng không vững, hay mệt, ngủ kém, đó là dấu hiệu cái gốc đã suy. Điều trị thoái hóa khớp gối ở người cao tuổi cần chú ý bồi bổ can thận, nuôi dưỡng gân xương, chứ không nên chỉ chăm chăm vào chỗ đau.

• Bổ khí huyết: Có cụ đau khớp kèm sắc mặt nhợt, chân tay lạnh, ăn ngủ kém, đi một đoạn đã mỏi. Khí huyết không đủ thì vùng khớp thiếu nuôi dưỡng, gân cơ yếu, phục hồi chậm. Với nhóm này, phép trị cần mềm mại, không công phá quá mạnh.

• Giữ vận động có kiểm soát: Khớp đau không có nghĩa là nằm yên lâu ngày. Nhưng vận động cũng không được quá sức. Người cao tuổi cần tập nhẹ, đều, đúng, tránh động tác làm tăng áp lực lên gối.

Lão nhấn mạnh điều này để bà con đừng hiểu lầm: Cái gối đau có thể liên quan đến tuổi tác, cân nặng, nghề nghiệp cũ, thói quen vận động, ăn uống, giấc ngủ, bệnh nền và cả thời tiết. Vì vậy, cùng là thoái hóa khớp gối, nhưng người đau âm ỉ lạnh gối sẽ khác người sưng nóng đau nhói; người béo nặng thấp trệ khác người gầy yếu khí huyết hư; người mới đau khác người đã biến dạng gối, đi lệch trục nhiều năm.

Các hướng điều trị thường dùng, bà con cần hiểu đúng lợi và giới hạn

Trong thực tế, có nhiều cách hỗ trợ điều trị thoái hóa khớp gối ở người cao tuổi. Mỗi cách có giá trị riêng, nhưng cũng có giới hạn. Bà con càng hiểu đúng thì càng tránh được nóng vội, tránh nghe lời truyền miệng rồi áp dụng sai.

1. Dùng thuốc giảm đau, kháng viêm theo chỉ định: Khi đau nhiều, bác sĩ có thể cân nhắc thuốc để giúp bà con sinh hoạt dễ hơn. Tuy nhiên người cao tuổi, nhất là người có bệnh dạ dày, thận, gan, tim mạch, huyết áp hoặc đang dùng thuốc chống đông, cần hết sức thận trọng. Không tự mua thuốc uống kéo dài vì có thể gây hại cho cơ thể.

2. Vật lý trị liệu và phục hồi chức năng: Đây là nhánh quan trọng. Nhiệt trị liệu, siêu âm trị liệu, điện xung, kéo giãn, tập tăng sức cơ quanh gối có thể hỗ trợ giảm đau, giữ vận động. Nhưng phải được hướng dẫn phù hợp với mức độ thoái hóa và thể trạng từng người.

3. Châm cứu, xoa bóp, bấm huyệt: Với nhiều trường hợp đau mạn tính, co cứng quanh gối, khí huyết vùng khớp kém lưu thông, các phương pháp này có thể giúp làm nhẹ đau mỏi, thư giãn cơ, hỗ trợ vận động. Tuy nhiên nếu khớp đang sưng nóng, viêm cấp, có vết thương ngoài da, sốt hoặc đau bất thường, không nên tự ý tác động mạnh.

4. Dùng thuốc Đông y gia giảm: Thuốc thang trong Đông y cần dựa theo thể bệnh, tạng người, mức độ đau và bệnh nền. Có người cần khu phong trừ thấp, có người cần hoạt huyết, có người cần bổ can thận, có người cần bổ khí huyết. Bà con không nên lấy đơn của người này dùng cho người khác, vì sai thể có thể không phù hợp.

5. Can thiệp chuyên khoa khi cần: Nếu khớp gối biến dạng nhiều, đau dữ dội, hạn chế vận động nặng, điều trị bảo tồn không đáp ứng, bác sĩ chuyên khoa có thể đánh giá thêm các hướng can thiệp phù hợp. Đông y và Tây y đều có chỗ đứng của mình, quan trọng là chọn đúng thời điểm, đúng người, đúng mức độ.

“Người làm thuốc phải biết lúc nào nên dưỡng, lúc nào nên công, lúc nào nên khuyên bà con đi kiểm tra thêm. Cứ giữ một cách trị cho mọi người là chưa trọn đạo làm nghề.”

Bà con cao tuổi thường sợ đi khám, ngại chụp chiếu, hoặc nghĩ đau xương khớp là chuyện già rồi ai cũng có. Lão hiểu tâm lý ấy. Nhưng nếu đau kéo dài, gối sưng to, nóng đỏ, đau về đêm, đi lại ngày càng khó, gối biến dạng, té ngã, hoặc kèm sốt, sụt cân, tê yếu chân, bà con cần đi khám sớm. Có những dấu hiệu không nên quy hết cho thoái hóa.

Hướng áp dụng thực tế tại nhà để hỗ trợ điều trị khớp gối

Trong điều trị thoái hóa khớp gối ở người cao tuổi, phần chăm sóc tại nhà giữ vai trò rất quan trọng. Bà con làm đúng mỗi ngày, tuy chậm mà chắc, giống như chăm một cái cây già: không thể ép nó lớn nhanh, nhưng có thể tưới đúng nước, che đúng nắng, bồi đúng đất để cây còn xanh.

• Giữ ấm khớp gối: Khi trời lạnh, mưa ẩm, bà con nên giữ ấm vùng gối, tránh ngồi nền lạnh, tránh để quạt thổi trực tiếp vào chân. Với người đau tăng khi lạnh, có thể chườm ấm nhẹ 15–20 phút mỗi lần, ngày 1–2 lần. Không chườm nóng khi khớp đang sưng nóng, đỏ, đau nhói rõ.

• Vận động nhẹ và đều: Bà con có thể đi bộ chậm trên mặt phẳng, tập co duỗi gối khi ngồi, tập nâng chân thẳng, tập siết cơ đùi. Mỗi lần tập vừa sức, không cố quá đau. Sau tập nếu đau tăng kéo dài, cần giảm cường độ hoặc hỏi người có chuyên môn.

• Giảm tải cho khớp: Hạn chế leo cầu thang nhiều, tránh ngồi xổm, tránh bê nặng, tránh đứng lâu một chỗ. Nếu thừa cân, giảm cân từ từ sẽ giúp khớp gối bớt áp lực. Bà con có thể dùng gậy hoặc nẹp hỗ trợ khi cần, nhưng nên được hướng dẫn để dùng đúng.

• Ăn uống dưỡng gân xương: Bữa ăn nên đủ đạm dễ tiêu, rau xanh, cá nhỏ ăn cả xương nếu phù hợp, vừng đen, đậu, nấm, thực phẩm giàu canxi và vitamin. Hạn chế rượu bia, đồ ngọt, đồ chiên rán nhiều dầu, vì cơ thể nặng nề thì khớp cũng chịu khổ theo.

• Ngủ nghỉ điều độ: Người đau khớp lâu ngày mà ngủ kém thì khí huyết càng suy, cơ thể càng nhạy cảm với đau. Bà con nên ngủ đúng giờ, kê gối thấp vừa phải dưới khoeo chân khi đau mỏi, không để đầu gối bị gập quá lâu.

Nếu bà con muốn xoa bóp tại nhà, có thể dùng lòng bàn tay xoa quanh khớp gối theo vòng tròn cho ấm lên, day nhẹ vùng cơ quanh đùi và bắp chân, sau đó co duỗi gối chậm rãi. Mỗi lần chỉ khoảng 10–15 phút. Không day ấn mạnh trực tiếp lên vùng sưng nóng, không bẻ vặn khớp, không đắp các loại lá nóng khi da mỏng, dễ kích ứng hoặc có vết thương. Người đang dùng thuốc chống đông, người có giãn tĩnh mạch nặng, người tiểu đường có rối loạn cảm giác chân càng cần cẩn trọng.

Những sai lầm khiến khớp gối người già càng khó chịu

Lão gặp không ít bà con đau gối lâu năm, ban đầu chỉ đau nhẹ nhưng vì xử trí chưa đúng nên càng ngày càng nặng. Có người thấy đau thì nằm nhiều, nghĩ nghỉ là tốt. Nhưng nằm quá lâu làm cơ đùi yếu, khớp gối mất chỗ nâng đỡ, khi đứng dậy càng đau. Có người lại cố đi bộ thật nhiều, nghĩ càng tập càng khỏe, nhưng tập quá sức trên nền khớp đã thoái hóa lại khiến khớp bị kích thích thêm.

Có bà con nghe người quen mách đắp rượu thuốc, chườm muối nóng, hơ ngải liên tục. Những cách này có thể phù hợp với một số trường hợp đau lạnh, đau mỏi do hàn thấp, nhưng nếu gối đang sưng nóng, viêm kích hoạt, da mỏng yếu, chườm đắp nóng quá mức có thể làm khó chịu hơn. Lại có bà con tự uống thuốc giảm đau nhiều ngày liền, thấy đỡ đau thì mừng, nhưng dạ dày cồn cào, huyết áp thay đổi, người mệt mới đi kiểm tra. Đó là điều Lão rất lo.

• Không tự ý phối hợp nhiều loại thuốc giảm đau, thuốc kháng viêm, thuốc nam, thực phẩm chức năng khi chưa hỏi người có chuyên môn.

• Không tin vào lời hứa điều trị nhanh trong vài ngày với bệnh thoái hóa lâu năm.

• Không dùng đơn thuốc của người khác, nhất là khi bà con có bệnh nền tim mạch, thận, gan, dạ dày, tiểu đường.

• Không xoa bóp, bấm huyệt quá mạnh, bẻ khớp, giẫm đạp lên khớp gối.

• Không bỏ qua dấu hiệu sưng nóng đỏ, đau dữ dội, sốt, té ngã, tê yếu chân hoặc đau tăng nhanh bất thường.

“Cái đau là tiếng nói của cơ thể. Người thầy thuốc giỏi không bắt cơ thể im lặng bằng mọi giá, mà phải nghe xem nó đang kêu vì tắc nghẽn, vì hư yếu hay vì tổn thương sâu hơn.”

Người cao tuổi nên theo lộ trình điều trị như thế nào?

Với thoái hóa khớp gối ở người cao tuổi, Lão thường khuyên bà con đi theo từng bước. Bước đầu là đánh giá đúng mức độ bệnh: đau bao lâu, đau khi nào, có sưng không, đi được bao xa, lên xuống cầu thang ra sao, có hình ảnh chụp chiếu hay chưa, có bệnh nền gì. Không có bước này thì điều trị dễ mơ hồ.

Bước thứ hai là giảm đau và giảm kích thích khớp trong giai đoạn khó chịu. Lúc này bà con cần nghỉ tương đối, tránh động tác làm đau tăng, dùng phương pháp phù hợp theo chỉ định. Nếu đau nhẹ đến vừa, có thể kết hợp chườm ấm đúng trường hợp, xoa bóp nhẹ, tập vận động tầm độ nhỏ. Nếu đau nhiều, cần bác sĩ đánh giá để có hướng xử trí an toàn.

Bước thứ ba là phục hồi vận động. Đây là phần nhiều bà con bỏ qua. Khi bớt đau một chút, bà con tưởng đã ổn rồi, lại sinh hoạt như cũ hoặc dừng hết tập luyện. Nhưng cơ quanh gối nếu không được rèn lại, khớp vẫn yếu. Người cao tuổi nên tập đều, nhẹ, tăng dần, ưu tiên cơ đùi trước, cơ hông, thăng bằng và dáng đi. Tập đúng giúp khớp được nuôi dưỡng tốt hơn, nhưng tập sai lại thành gánh nặng.

Bước thứ tư là điều chỉnh cái gốc: cân nặng, ăn uống, giấc ngủ, khí huyết, can thận, môi trường sống. Nhà có người già đau gối nên sắp xếp lối đi thoáng, tránh trơn trượt, đặt tay vịn nếu cần, hạn chế để người bệnh ngồi ghế quá thấp. Đôi khi một chiếc ghế cao vừa tầm, một đôi dép chống trượt, một tay vịn trong nhà vệ sinh cũng giúp phòng té ngã tốt hơn nhiều.

Bước thứ năm là theo dõi định kỳ. Bệnh mạn tính không nên điều trị theo cảm hứng. Bà con thấy đỡ đau thì vẫn cần duy trì vận động, ăn uống và chăm sóc. Nếu đau tăng trở lại, phải xem nguyên nhân: do thời tiết, do đi lại quá sức, do té ngã, do tăng cân, hay do bệnh tiến triển. Mỗi nguyên nhân lại có cách xử trí khác nhau.

Khi nào bà con cần đi khám sớm, không nên tự chăm sóc ở nhà?

Lão biết bà con lớn tuổi hay ngại làm phiền con cháu, đau cũng chịu. Nhưng có những tình huống không nên chịu. Nếu khớp gối sưng nóng đỏ rõ, đau tăng nhanh, không đứng vững, đau sau té ngã, gối kẹt không duỗi gập được, sốt, vết thương quanh khớp, tê yếu chân, đau lan nhiều hoặc đang có bệnh nền nặng, bà con cần đi khám. Người đang dùng thuốc chống đông, người tiểu đường lâu năm, người suy thận, suy gan, bệnh tim mạch cũng không nên tự dùng thuốc hay tự đắp lá.

Phụ nữ mang thai, người đang điều trị ung thư, người sau phẫu thuật khớp, người có cơ địa dị ứng mạnh, người da mỏng dễ phồng rộp càng cần hỏi thầy thuốc trước khi áp dụng bất kỳ mẹo chườm đắp hay thuốc uống dân gian nào. Bài viết này là lời chia sẻ để bà con hiểu hướng điều trị thoái hóa khớp gối ở người cao tuổi, không thay thế cho việc thăm khám trực tiếp khi bệnh có dấu hiệu nặng hoặc phức tạp.

“Giữ được bước chân cho người già là giữ được một phần tự chủ của tuổi già. Làm thuốc xương khớp vì thế không chỉ là làm nhẹ cơn đau, mà còn là nâng đỡ phẩm chất sống của bà con.”

Điều trị thoái hóa khớp gối ở người cao tuổi cần kiên nhẫn, đúng phép và có người theo dõi. Nếu bà con đau gối kéo dài, đi lại khó, đã dùng nhiều cách mà chưa yên tâm, có thể chuẩn bị hình ảnh chụp chiếu, đơn thuốc đang dùng, thông tin bệnh nền và mô tả rõ thời điểm đau để Lão xem xét bước đầu. Bà con ở xa có thể gửi qua Zalo 0972.606.773, hoặc cần trao đổi trực tiếp thì gọi số 0972 606 773 để được hướng dẫn thăm khám phù hợp.

Lão Tuấn – Tinh hoa y học dân tộc