Cây Bồ Kết

Trong ký ức làng quê Bắc Bộ, mùi bồ kết nướng trên bếp rơm luôn gợi cảm giác ấm áp và sạch sẽ lạ kỳ. Từ mái tóc đen mượt của các bà các mẹ ngày xưa cho tới những nồi nước gội đầu thơm nồng, bồ kết đã lặng lẽ đi vào đời sống như một vị thuốc quen mà quý. Lão vẫn thường nói với bà con rằng, có những vị thuốc không nằm trên tủ kính, mà nằm ngay trong nếp sinh hoạt hằng ngày.

Lão hiểu tiếng lòng của bà con mình, luôn mong mỏi có giải pháp toàn diện giúp phục hồi sức khỏe, cải thiện bền vững!

Vui lòng để lại thông tin, Lão liên hệ bà con hỏi thăm chi tiết:

Họ tên

Số điện thoại

Gửi tư vấn

Đặc điểm – Nguồn gốc dược liệu

Nói tới bồ kết là nói tới một loại cây thân gỗ, cao vừa phải, tán rộng, thường được trồng quanh nhà hoặc đầu làng. Quả bồ kết dài, cong, khi già chuyển màu nâu sẫm, bên trong có nhiều hạt cứng và phần thịt quả chứa nhiều bọt xà phòng tự nhiên. Chính phần quả này là bộ phận được dùng làm dược liệu trong Đông y.

Bồ kết có tên khoa học là Gleditsia sinensis, thuộc họ Đậu. Cây phân bố rộng ở nhiều vùng trung du và đồng bằng nước ta, ưa khí hậu nhiệt đới, dễ sống, ít sâu bệnh. Nhìn mộc mạc vậy thôi, nhưng bên trong quả bồ kết lại chứa nhiều giá trị y học đáng trân trọng.

Cách thu hoạch – sơ chế

Để bồ kết đạt dược tính tốt, người ta thường thu hoạch khi quả đã già, vỏ chuyển nâu đậm và khô tự nhiên trên cây. Thời điểm này, hoạt chất trong quả đã tích đủ, dùng sẽ cho hiệu quả cao hơn. Quả hái về cần phơi nắng nhẹ cho thật khô, tránh ẩm mốc.

Khi dùng làm thuốc, bồ kết thường được nướng sơ cho dậy mùi, vừa giảm tính kích ứng, vừa giúp hoạt chất dễ phát huy. Có nơi còn tách hạt, chỉ dùng phần vỏ quả, tùy theo mục đích sử dụng. Sơ chế đúng cách cũng giống như nấu cơm, lửa vừa thì cơm mới ngon, thuốc mới lành.

Tính vị – Quy kinh – Công năng theo Đông y

Theo Đông y, bồ kết có vị cay, tính ôn, hơi độc, quy vào kinh Phế và Đại tràng. Vị cay giúp tán, tính ôn giúp thông, vì vậy bồ kết thường được dùng để khai khiếu, trừ đờm, sát trùng và thông bế tắc. Lão vẫn ví bồ kết như chiếc chổi nhỏ, quét đi những ứ trệ trong cơ thể.

Công năng chính của bồ kết là tiêu đờm, thông mũi họng, sát khuẩn ngoài da và làm sạch. Trong các bài thuốc cổ, bồ kết thường xuất hiện khi cần thông đường thở, giảm ngứa, trị ghẻ lở hoặc hỗ trợ làm sạch da đầu. Tuy nhiên, vì có tính cay mạnh, dùng phải đúng liều, đúng cách.

Tác dụng theo Y học hiện đại

Dưới góc nhìn y học hiện đại, quả bồ kết chứa nhiều saponin, flavonoid và một số hợp chất có tính kháng khuẩn, kháng nấm. Các nghiên cứu cho thấy saponin trong bồ kết có khả năng làm sạch, tạo bọt tự nhiên và ức chế một số vi sinh vật gây bệnh ngoài da.

Ngoài ra, bồ kết còn được ghi nhận có tác dụng hỗ trợ long đờm, làm thông đường hô hấp khi dùng ngoài hoặc xông hơi. Chính vì vậy, dân gian hay dùng bồ kết nướng xông mũi khi nghẹt mũi, viêm xoang nhẹ. Dẫu vậy, Tây y cũng khuyến cáo không nên lạm dụng, nhất là đường uống.

Các bài thuốc ứng dụng

Từ kinh nghiệm dân gian đến y thư cổ, bồ kết thường được ứng dụng theo từng hướng công năng cụ thể, tùy tình trạng của mỗi người.

Hỗ trợ làm sạch da đầu, giảm gàu ngứa

Bồ kết nướng thơm, đun nước gội đầu là cách làm quen thuộc của nhiều thế hệ. Nước bồ kết giúp làm sạch da đầu, giảm gàu và ngứa, tóc cũng vì thế mà mềm và bóng hơn. Lão thường dặn, dùng vừa phải, không gội quá dày để tránh khô tóc.

Xông mũi họng khi nghẹt mũi, nhiều đờm

Với những trường hợp cảm lạnh nhẹ, nghẹt mũi, có thể dùng vài quả bồ kết nướng, đun sôi rồi xông hơi. Hơi nước cay ấm giúp thông mũi, làm loãng đờm. Cách này chỉ mang tính hỗ trợ, không thay thế điều trị khi bệnh đã nặng.

Sát khuẩn ngoài da

Nước sắc bồ kết loãng đôi khi được dùng rửa ngoài trong các trường hợp ghẻ ngứa nhẹ. Nhờ tính sát khuẩn, bồ kết giúp làm sạch da, giảm ngứa. Tuy nhiên, da nhạy cảm cần thử trước, tránh kích ứng.

Lưu ý kiêng kỵ

Bồ kết có tính cay và hơi độc, tuyệt đối không dùng tùy tiện đường uống khi chưa có chỉ định của thầy thuốc. Phụ nữ mang thai, người thể trạng yếu hoặc có bệnh nền nặng cần thận trọng. Dùng ngoài cũng không nên quá đậm đặc hay kéo dài.

Lão vẫn nhắc bà con rằng, thuốc tốt đến mấy mà dùng sai thì cũng thành hại. Hiểu rõ cơ thể mình, hỏi ý kiến người có chuyên môn trước khi dùng là điều rất cần thiết.

Dưỡng sinh – Hỗ trợ kết hợp

Để bồ kết phát huy tác dụng tốt hơn, bà con nên kết hợp với lối sống điều độ, giữ vệ sinh cơ thể và môi trường sống. Khi hay nghẹt mũi, nên giữ ấm cổ họng, hạn chế khói bụi, tập thở sâu mỗi ngày để phế khí được thông.

Với chăm sóc tóc và da đầu, ăn uống đủ chất, ngủ nghỉ điều độ cũng quan trọng không kém nước gội. Dưỡng sinh là cả một quá trình, bồ kết chỉ là một mảnh ghép nhỏ trong bức tranh lớn ấy.

Khép lại câu chuyện về bồ kết, Lão mong bà con hiểu rằng mỗi vị thuốc đều có chỗ đứng riêng, dùng đúng thì lợi, dùng sai thì hại. Nếu bà con đang băn khoăn không biết mình có phù hợp với bồ kết hay cần phối hợp ra sao cho an toàn, cứ mạnh dạn nhắn cho Lão qua Zalo 0972606773, Lão sẽ cùng bà con xem xét kỹ từng thể trạng để dặn dò cho đúng.

Lão Tuấn – Tinh hoa y học dân tộc