Quy trình bước đầu nhận biết chẩn đoán viêm dạ dày cấp

Bà con thân mến, mấy chục năm làm thuốc cứu dân, Lão đã chứng kiến không biết bao nhiêu người phải chịu trận trước những cơn đau dạ dày dữ dội. Thế nhưng, có một thực tế đáng báo động là đa số bà con mình khi bụng trên đau cuộn lên, nôn mửa rã rời thì chỉ nghĩ đơn giản là “đau bụng gió” hoặc “ngộ độc thức ăn nhẹ”, rồi tự ý ra hiệu thuốc mua vài viên giảm đau về uống. Bà con đâu biết rằng, việc nhận biết và chẩn đoán viêm dạ dày cấp một cách chính xác, kịp thời ngay từ những giờ đầu tiên chính là ranh giới định đoạt giữa một hệ tiêu hóa bình yên và những biến chứng thủng dạ dày, xuất huyết cấp tính nguy kịch. Hôm nay, Lão ngồi đây để phân tích thật tường tận cho bà con hiểu thế nào là quy trình chẩn đoán viêm dạ dày cấp dưới cả hai góc nhìn tân y và cổ học, giúp bà con chủ động giữ lấy cái gốc sức khỏe của chính mình.

Tiêu chuẩn chẩn đoán viêm dạ dày cấp theo y học hiện đại

Để bà con có một cái nhìn toàn diện và khoa học, Lão xin giải thích rõ ràng cách mà các bác sĩ viện Tây y tiến hành chẩn đoán viêm dạ dày cấp. Quy trình này đòi hỏi sự kết hợp chặt chẽ giữa các biểu hiện lâm sàng xuất hiện đột ngột và các xét nghiệm cận lâm sàng có độ chính xác cao, không thể chỉ dựa vào cảm giác chủ quan của người bệnh.

Trước hết là chẩn đoán dựa vào triệu chứng lâm sàng đặc trưng. Bác sĩ sẽ xác định bệnh khi bà con có cơn đau vùng thượng vị bùng phát dữ dội, đau có tính chất bỏng rát hoặc quặn thắt rầm rộ sau một tác nhân rõ rệt như: ăn thức ăn nhiễm khuẩn, uống rượu bia quá độ, hoặc sau khi dùng các loại thuốc kháng viêm không steroid (NSAIDs), thuốc giảm đau xương khớp đột ngột. Cơn đau thường đi kèm với cảm giác nôn mửa liên tục, đầy trướng bụng cấp tính, miệng khô đắng và chán ăn tinh thần suy sụp.

Tuy nhiên, “vàng thấu trong lửa”, tiêu chuẩn vàng để khẳng định chẩn đoán chính là nội soi dạ dày cấp cứu hoặc nội soi chương trình sớm. Qua ống nội soi, hình ảnh trực quan về tổn thương niêm mạc sẽ hiện lên rõ mồn một. Bác sĩ sẽ quan sát thấy niêm mạc dạ dày bị sung huyết đỏ rực rải rác hoặc toàn bộ, các nếp gấp niêm mạc phù nề to, xuất hiện nhiều vết trợt nông chứa dịch nhầy bẩn hoặc các chấm xuất huyết nhỏ li ti dưới niêm mạc. Ở những thể nặng như viêm dạ dày cấp do hóa chất hay nhiễm độc nặng, niêm mạc có thể bị loét sâu, hoại tử hoặc phủ một lớp màng giả xám xịt.

Bên cạnh nội soi, các xét nghiệm bổ trợ cũng đóng vai trò quyết định trong lược đồ chẩn đoán:

• Xét nghiệm công thức máu: Giúp bác sĩ đánh giá tình trạng nhiễm trùng thông qua số lượng bạch cầu tăng cao, hoặc phát hiện tình trạng mất máu cấp nếu bạch cầu và huyết sắc tố sụt giảm do chảy máu dạ dày.
• Chẩn đoán nguyên nhân nhiễm vi khuẩn HP (Helicobacter pylori): Được thực hiện ngay qua nội soi làm clo-test, xét nghiệm tìm kháng nguyên trong phân, hoặc test hơi thở Urea để xác định xem vi khuẩn có phải là tác nhân kích động đợt viêm cấp này hay không.
• Xét nghiệm sinh hóa và dịch vị: Nhằm loại trừ các bệnh cảnh cấp cứu ngoại khoa khác như viêm tụy cấp, viêm túi mật cấp hoặc thủng tạng rỗng vốn có triệu chứng đau bụng thượng vị rất dễ nhầm lẫn.

“Y học phương Tây dùng máy móc nội soi để thấy cái hình, thấy chỗ sưng chỗ trợt của niêm mạc. Đó là cái thực chứng hiển hiện trước mắt, giúp người thầy thuốc định vị được ngay vị trí tổn thương đang bùng cháy trong cơ thể bà con.”

Đừng chỉ chăm chăm giảm triệu chứng, muốn điều trị bệnh hiệu quả - an toàn - bền vững cần biện chứng được căn nguyên gốc rễ để luận trị giải pháp điều trị.

Mỗi người có một phác đồ riêng, bà con để lại thông tin, Lão Tuấn sẽ tư vấn trực tiếp:

Họ tên

Số điện thoại

Tình trạng

Gửi tư vấn

Biện chứng luận trị và phân loại thể bệnh theo y học cổ truyền

Dưới nhãn quan của y học cổ truyền, viêm dạ dày cấp được xếp vào phạm vi chứng Vị quản thống (đau vùng dạ dày) thể cấp tính. Điểm cốt lõi trong chẩn đoán Đông y không chỉ dừng lại ở việc biết dạ dày bị viêm, mà phải tìm ra cho bằng được bản chất của tà khí đang hoành hành là gì, thuộc thể bệnh nào để từ đó “đối chứng lập phương” cho chính xác.

Tùy theo căn nguyên và biểu hiện của từng người, Lão chia chứng vị quản thống cấp tính thành các thể lâm sàng điển hình sau:

1. Thể Ngoại cảm hàn tà (Dạ dày bị nhiễm lạnh cấp tính): Thường xảy ra khi bà con đi mưa, nhiễm lạnh đột ngột hoặc ăn quá nhiều đồ sống lạnh như kem, đá, hải sản tươi sống. Chẩn đoán dựa vào triệu chứng đau bụng cuộn lên từng hồi, gặp ấm thì đỡ đau, gặp lạnh thì đau tăng dữ dội, không khát nước, thích nóng, rêu lưỡi trắng mỏng hơi ướt, mạch trầm khẩn. Đây là do hàn tà làm ngưng trệ khí huyết kinh Vị, bất thông tắc thống.
2. Thể Vị nhiệt độc thịnh (Thấp nhiệt uất kết dạ dày): Thường do tích tụ quá nhiều độc tố từ rượu bia, đồ ăn cay nóng chiên rán tích tụ lâu ngày, hoặc ăn phải thức ăn ôi thiu nhiễm khuẩn biến chất. Người bệnh có biểu hiện đau thượng vị nóng rát như lửa đốt, ấn vào bụng thấy đau tăng không chịu nổi (cự án), nôn ra dịch chua nồng rát cả cổ họng, miệng đắng chát, khát nước thích uống nước lạnh, đại tiện táo kết hoặc tiêu chảy phân cực kỳ khắm, rêu lưỡi vàng dày khô, mạch hoạt sác. Đây là trạng thái nhiệt độc thiêu đốt lạc mạch dạ dày.
3. Thể Thực tích uất trệ (Tích trệ đồ ăn): Xuất hiện sau một bữa ăn quá no, ăn nhiều chất đạm, đồ khó tiêu khiến công năng vận hóa của tỳ vị bị quá tải đột ngột. Triệu chứng đặc trưng để chẩn đoán là bụng trướng căng như cái trống, đau tức thượng vị, ợ hơi liên tục ra mùi thức ăn chua thối, buồn nôn và nôn ra được thức ăn cũ thì bụng nhẹ hẳn và đỡ đau, rêu lưỡi dày nhớt bẩn, mạch hoạt lực mạnh.
4. Thể Can khí phạm Vị (Khí uất kích ứng dạ dày): Thể này rất hay gặp ở những người chịu áp lực tinh thần quá lớn, đột ngột tức giận, lo lắng hoặc uất ức tột độ. Khí của tạng Can bị uất kết, không sơ tiết được dẫn đến hoành nghịch phạm vào tạng Vị. Chẩn đoán dựa vào cơn đau dạ dày xuất hiện hoặc tăng tiến rất nhanh theo sự thay đổi của tâm trạng, đau tức lan sang cả hai mạn sườn, ợ hơi lên liên tục, ngực rực hậm hực, rêu lưỡi trắng mỏng, mạch huyền căng như dây đàn.

Chẩn đoán phân biệt để tránh sai sót tai hại trong cấp cứu

Lão luôn dặn dò các học trò của mình, vùng bụng thượng vị là nơi hội tụ của nhiều tạng phủ, không phải cứ đau ở đó là quy ngay cho viêm dạ dày cấp. Việc chẩn đoán phân biệt một cách thấu đáo là bắt buộc để tránh những sai lầm chết người, bởi có những căn bệnh cấp cứu ngoại khoa nguy hiểm tính mạng cũng núp bóng dưới cơn đau vùng dạ dày.

Đầu tiên, phải phân biệt với Thủng dạ dày loét cấp. Người bệnh cũng đau thượng vị đột ngột nhưng tính chất đau như dao đâm, bụng cứng đờ như tấm phản (bụng gỗ), ấn vào đâu cũng đau rùng mình, chụp X-quang bụng đứng thấy có liềm hơi dưới cơ hoành. Thứ hai, cần phân biệt với Viêm tụy cấp tính, cơn đau ở đây đau dữ dội vùng bụng trên lan ra sau lưng như thắt lưng, nôn mửa xong không hề đỡ đau, xét nghiệm máu thấy men tụy Amylase và Lipase tăng vọt gấp nhiều lần bình thường. Thứ ba, là bệnh lý Cơn đau quặn gan do sỏi mật hoặc viêm túi mật cấp, người bệnh đau hạ sườn phải lan lên vai phải, kèm theo sốt cao, có thể có vàng da vàng mắt, siêu âm đường mật thấy rõ tổn thương.

Đặc biệt nguy hiểm hơn, nhiều trường hợp Nhồi máu cơ tim cấp (thể hoành) cũng biểu hiện bằng cơn đau tức ngực dưới và thượng vị kèm vã mồ hôi lạnh, rất dễ nhầm với viêm dạ dày cấp. Nếu không đo điện tâm đồ (ECG) và xét nghiệm men tim Troponin kịp thời để phân biệt, hậu quả sẽ vô cùng thảm khốc. Do đó, việc chẩn đoán viêm dạ dày cấp phải được tiến hành một cách toàn diện, thận trọng và khoa học.

Quy trình xử lý ban đầu tại nhà dựa trên kết quả chẩn đoán sơ bộ

Khi đã nhận diện và chẩn đoán sơ bộ bản thân đang rơi vào đợt viêm dạ dày cấp tính dựa trên các dấu hiệu lâm sàng, bà con cần có thái độ xử lý đúng đắn ngay tại nhà trước khi có sự can thiệp chuyên sâu của thầy thuốc, nhằm hạn chế tổn thương lan rộng:

• Tuyệt đối nhịn ăn cơ học trong những giờ đầu: Khi niêm mạc đang xung huyết, phù nề, việc nạp thêm bất kỳ thức ăn đặc nào cũng bắt dạ dày phải co bóp, cọ xát làm tăng nguy cơ xuất huyết và đau đớn. Hãy để dạ dày nghỉ ngơi hoàn toàn, chỉ nên nhấp từng ngụm nhỏ nước ấm hoặc nước cháo loãng pha chút muối để giữ nước.
• Ứng dụng nhiệt pháp theo thể bệnh: Nếu chẩn đoán thiên về thể Ngoại cảm hàn tà (bụng lạnh, người run), bà con hãy dùng một chiếc túi chườm ấm hoặc khăn rang muối nóng bọc vải chườm nhẹ lên vùng thượng vị. Hơi ấm sẽ giúp ôn kinh tán hàn, làm giãn cơ trơn vị quản, cắt cơn đau co thắt rất nhanh. Ngược lại, nếu chẩn đoán là thể Vị nhiệt độc thịnh (bụng rát bỏng như lửa, người nóng) thì tuyệt đối không được chườm nóng.
• Sử dụng thảo dược hoãn cấp: Đối với thể thực tích (bụng đầy trướng do thức ăn), bà con có thể sao thơm một nhúm hạt củ cải (la bặc tử) hoặc vỏ quýt khô (trần bì) rồi hãm nước uống để tiêu thực đạo trệ. Đối với thể can khí uất (đau do tức giận), một ly nước nụ hoa tam thất hoặc trà hoa cúc ấm sẽ giúp sơ can lý khí, dịu bớt kích ứng thần kinh lên dạ dày.
• Theo dõi sát dấu hiệu chuyển viện: Nếu xuất hiện tình trạng nôn ra máu tươi hoặc dịch màu bã cà phê, đại tiện phân đen thối khắm, hoặc cơn đau tăng tiến dữ dội kèm theo sốt cao, mạch đập nhanh, vã mồ hôi lạnh, phải lập tức đưa người bệnh đến cơ sở y tế gần nhất, không được tự ý trì hoãn tại nhà.

Bà con lưu ý, những biện pháp xử lý và chăm sóc tại nhà này chỉ mang tính chất hoãn cấp, giải quyết phần ngọn của cơn đau trong tình huống cấp bách. Đối với những đối tượng đặc biệt như phụ nữ đang mang thai, trẻ nhỏ, người cao tuổi có nhiều bệnh lý nền phức tạp, việc tự ý chẩn đoán và áp dụng các mẹo tại nhà là điều Lão nghiêm cấm, cần phải được sự thăm khám trực tiếp từ người thầy thuốc có chuyên môn.

Dạ dày là cửa ngõ nạp năng lượng nuôi sống toàn bộ cơ thể, một khi cửa ngõ ấy bị tà khí tàn phá đột ngột, toàn thân sẽ suy sụp theo. Việc chẩn đoán viêm dạ dày cấp chính xác ngay từ đầu giúp chúng ta không đi sai đường trong quá trình cứu chữa. Nếu bà con hoặc người thân đang gặp phải những cơn đau bụng bất thường vùng thượng vị, trướng phình khó chịu mà chưa rõ căn nguyên, hãy chủ động gửi hình ảnh sắc lưỡi, kết quả nội soi (nếu có) hoặc mô tả chi tiết tình trạng cho Lão.

Bà con có thể liên hệ trực tiếp với Lão thông qua số đường dây nóng 0972 606 773 hoặc trò chuyện trực tuyến qua Zalo 0972.606.773. Lão và các cộng sự y bác sĩ luôn sẵn sàng đồng hành, lắng nghe và đưa ra những định hướng tư vấn chuyên môn chân thành nhất, vì sự an yên và sức khỏe trọn vẹn của bà con.

Lão Tuấn – Tinh hoa y học dân tộc