Cây Hoàng Cầm

Trong kho tàng dược liệu Đông y, có những vị thuốc nghe tên đã gợi cảm giác mát lành, như một làn nước trong dội vào chỗ nóng nảy, bức bối trong người. Hoàng cầm là một vị như thế. Lão vẫn hay nói vui với bà con rằng, khi trong người có lửa, có uất, có nhiệt mà không biết xả ra đâu, thì hoàng cầm giống như người lính gác cửa, đứng ra điều hòa lại cho yên ổn.

Vị thuốc này không ồn ào, không phô trương, nhưng lại âm thầm góp mặt trong rất nhiều bài thuốc kinh điển của Đông y, từ thanh nhiệt, giải độc cho tới an thai, chỉ huyết. Hiểu cho đúng về hoàng cầm, dùng cho đúng người, đúng lúc, mới thấy hết cái hay, cái sâu của vị thuốc tưởng như rất quen này.

Lão hiểu tiếng lòng của bà con mình, luôn mong mỏi có giải pháp toàn diện giúp phục hồi sức khỏe, cải thiện bền vững!

Vui lòng để lại thông tin, Lão liên hệ bà con hỏi thăm chi tiết:

Họ tên

Số điện thoại

Gửi tư vấn

Đặc điểm – Nguồn gốc dược liệu

Trước khi bàn sâu về công dụng, Lão muốn bà con hình dung rõ cây hoàng cầm ngoài đời thực ra sao, sinh trưởng ở đâu và phần nào của cây được dùng làm thuốc.

Hoàng cầm còn gọi là khô cầm, tên khoa học là Scutellaria baicalensis, thuộc họ Hoa môi. Cây sống lâu năm, thân thấp, rễ phình to, màu vàng nâu, đây chính là bộ phận dùng làm thuốc. Khi bẻ rễ ra, ruột có màu vàng sậm, mùi nhẹ, vị rất đắng.

Dược liệu này có nguồn gốc từ các vùng ôn đới, nhiều ở Trung Quốc, sau đó được trồng và sử dụng phổ biến trong Đông y. Ở Việt Nam, hoàng cầm chủ yếu được nhập hoặc trồng thử nghiệm ở những vùng có khí hậu mát.

Cách thu hoạch – sơ chế

Biết cây rồi thì phải biết cách lấy thuốc cho đúng, bởi thu hoạch và sơ chế sai có thể làm giảm dược tính.

Hoàng cầm thường được thu hoạch khi cây đủ 3 đến 4 năm tuổi, lúc này rễ đã tích đủ dược chất. Người ta đào lấy rễ, cắt bỏ rễ con và phần thân còn sót lại.

Sau khi rửa sạch đất cát, rễ được phơi hoặc sấy nhẹ cho khô. Có thể dùng hoàng cầm sống hoặc sao qua tùy mục đích bài thuốc, mỗi cách lại cho tác dụng thiên về một hướng khác nhau.

Tính vị – Quy kinh – Công năng theo Đông y

Nói tới hoàng cầm là nói tới vị đắng và tính hàn, đây là đặc điểm rất rõ ràng trong Đông y.

Hoàng cầm có vị đắng, tính hàn, quy vào các kinh phế, đởm, vị và đại tràng. Vị đắng giúp tả, giúp giáng, còn tính hàn thì có tác dụng thanh nhiệt, làm mát từ bên trong.

Về công năng, hoàng cầm có tác dụng thanh nhiệt táo thấp, tả hỏa giải độc, chỉ huyết và an thai. Đông y thường dùng vị này khi cơ thể có thấp nhiệt, nhiệt độc hoặc huyết nhiệt gây chảy máu.

Tác dụng theo Y học hiện đại

Dưới góc nhìn y học hiện đại, hoàng cầm không chỉ là câu chuyện của âm dương hàn nhiệt mà còn được nghiên cứu khá kỹ về hoạt chất.

Trong rễ hoàng cầm có chứa các flavonoid như baicalin, baicalein, wogonin. Những chất này được ghi nhận có tác dụng kháng viêm, kháng khuẩn, chống oxy hóa và bảo vệ tế bào.

Một số nghiên cứu cho thấy hoàng cầm có khả năng hỗ trợ bảo vệ gan, ức chế phản ứng viêm quá mức và hỗ trợ miễn dịch, từ đó giải thích vì sao vị thuốc này hay được dùng trong các bệnh lý viêm nhiễm, nóng trong.

Các bài thuốc ứng dụng

Trong thực tế lâm sàng, hoàng cầm ít khi đi một mình mà thường phối hợp với các vị khác để phát huy tác dụng hài hòa.

Thanh nhiệt, giải độc, giảm viêm

Hoàng cầm thường phối hợp với hoàng liên, chi tử trong các bài thuốc thanh nhiệt tả hỏa. Nhóm này hay dùng cho người hay nóng trong, miệng đắng, mụn nhọt, viêm nhiễm.

An thai, chỉ huyết

Với phụ nữ có thai bị động thai do huyết nhiệt, hoàng cầm được dùng liều vừa phải, phối hợp cùng bạch truật, a giao để vừa thanh nhiệt vừa giữ thai.

Hỗ trợ tiêu hóa, trừ thấp nhiệt

Khi thấp nhiệt uất ở trường vị gây tiêu chảy, lỵ, hoàng cầm kết hợp với hoàng bá, mộc hương giúp vừa tả thấp vừa điều hòa tiêu hóa.

Lưu ý kiêng kỵ

Dù là vị thuốc tốt, hoàng cầm không phải ai dùng cũng hợp.

Người tỳ vị hư hàn, hay lạnh bụng, tiêu chảy do lạnh không nên tự ý dùng. Phụ nữ mang thai chỉ dùng khi có chỉ định rõ ràng của thầy thuốc, tránh lạm dụng.

Hoàng cầm tính hàn, dùng kéo dài hoặc quá liều có thể làm tổn thương tỳ vị, sinh mệt mỏi, ăn uống kém.

Dưỡng sinh – Hỗ trợ kết hợp

Dùng hoàng cầm muốn hiệu quả, bà con cũng cần điều chỉnh sinh hoạt cho phù hợp.

Nên hạn chế đồ cay nóng, rượu bia, thức ăn nhiều dầu mỡ để tránh sinh thêm nhiệt. Giữ tâm trạng thư thái, ngủ đủ giấc giúp gan mật được nghỉ ngơi, khi đó hoàng cầm mới phát huy đúng vai trò thanh nhiệt của mình.

Có thể kết hợp uống nước ấm, vận động nhẹ nhàng, tránh làm việc quá sức trong giai đoạn cơ thể đang có viêm nhiệt.

Kết lại, hoàng cầm là vị thuốc quý nhưng không phải để dùng theo phong trào. Dùng đúng thì như nước mát dập lửa, dùng sai lại dễ làm người thêm mệt. Nếu bà con đang băn khoăn không biết thể trạng mình có hợp với hoàng cầm hay không, liều lượng ra sao, phối hợp thế nào cho an toàn, cứ mạnh dạn nhắn cho Lão qua Zalo 0972606773, Lão sẽ xem kỹ rồi dặn dò cụ thể theo từng người.

Lão Tuấn – Tinh hoa y học dân tộc