Cây Mã Tiền

Có những vị thuốc trong Nam y, nhắc đến là phải nhắc kèm hai chữ “cẩn trọng”. Mã tiền là một vị như thế. Dùng đúng thì như thêm tay thêm chân cho thầy thuốc, dùng sai thì dễ rước họa vào thân. Bởi vậy, Lão vẫn thường nói với bà con rằng, hiểu cho thấu vị thuốc rồi mới tính đến chuyện dùng, đừng nghe truyền miệng mà vội vàng.

Hôm nay, Lão xin kể bà con nghe câu chuyện về cây mã tiền – một dược liệu vừa mạnh, vừa quý, nhưng không phải ai cũng hợp, không phải lúc nào cũng dùng.

Lão hiểu tiếng lòng của bà con mình, luôn mong mỏi có giải pháp toàn diện giúp phục hồi sức khỏe, cải thiện bền vững!

Vui lòng để lại thông tin, Lão liên hệ bà con hỏi thăm chi tiết:

Họ tên

Số điện thoại

Gửi tư vấn

Đặc điểm – Nguồn gốc dược liệu

Trước khi bàn tới công dụng, Lão xin dẫn bà con nhìn cho rõ mặt mũi cây mã tiền, để khỏi nhầm lẫn khi gặp ngoài đời.

Cây mã tiền còn gọi là cây củ chi, tên khoa học là Strychnos nux-vomica, thuộc họ Mã tiền. Cây mọc hoang hoặc được trồng ở các vùng nhiệt đới, nhiều ở nước ta và một số nước Đông Nam Á.

Thân cây gỗ nhỏ đến trung bình, lá mọc đối, hình bầu dục, gân lá nổi rõ. Quả tròn, khi chín có màu vàng cam, bên trong chứa hạt dẹt, cứng, phủ lớp lông mịn. Chính hạt này là bộ phận làm thuốc, nhưng cũng là phần độc nhất.

Cách thu hoạch – sơ chế

Mã tiền không phải cứ hái về là dùng ngay, mà phải qua tay người biết nghề thì mới an toàn.

Quả thường được thu hoạch khi đã chín già. Lấy hạt ra, rửa sạch phần thịt quả, rồi đem phơi hoặc sấy khô. Hạt mã tiền sống có độc tính cao, tuyệt đối không dùng trực tiếp.

Trong Đông y, hạt mã tiền phải được chế biến kỹ như rang cát, nướng, hoặc ngâm nước vôi rồi sao lại, nhằm giảm độc, tăng tác dụng trị liệu. Khâu sơ chế này quyết định rất lớn đến độ an toàn của vị thuốc.

Tính vị – Quy kinh – Công năng theo Đông y

Về y lý, mã tiền là vị thuốc tính ôn, vị đắng, có độc, quy vào kinh Can và Tỳ.

Đông y xưa dùng mã tiền với công năng thông kinh lạc, tán ứ, giảm đau mạnh, thường ứng dụng trong các chứng đau nhức xương khớp, liệt nửa người, co rút gân cơ do phong hàn thấp lâu ngày.

Lão hay ví mã tiền như ngọn lửa mạnh, có thể đốt tan chỗ bế tắc, nhưng lửa to thì phải biết giữ, nếu không sẽ cháy lan. Vì vậy, chỉ dùng liều rất nhỏ, phối hợp trong bài thuốc, chứ không dùng đơn độc.

Tác dụng theo Y học hiện đại

Y học hiện đại nghiên cứu cho thấy trong hạt mã tiền có các alkaloid mạnh như strychnin và brucin. Đây là những chất có tác dụng kích thích hệ thần kinh trung ương.

Ở liều rất thấp, các hoạt chất này có thể làm tăng dẫn truyền thần kinh, cải thiện phản xạ vận động, hỗ trợ trong một số trường hợp liệt hoặc suy nhược thần kinh. Tuy nhiên, nếu quá liều sẽ gây co giật, ngộ độc nguy hiểm.

Bởi vậy, Tây y hiện nay rất hạn chế dùng mã tiền, chủ yếu ghi nhận dược tính để cảnh báo độc tính, còn việc ứng dụng lâm sàng cần kiểm soát chặt chẽ.

Các bài thuốc ứng dụng

Trong thực tế, mã tiền hiếm khi đứng một mình, mà thường đi cùng các vị khác để vừa phát huy tác dụng, vừa kìm bớt tính độc.

Hỗ trợ đau nhức xương khớp, phong thấp

Mã tiền được dùng liều rất nhỏ, phối hợp với các vị khu phong trừ thấp, hoạt huyết như đương quy, độc hoạt, ngưu tất. Bài thuốc giúp thông kinh lạc, giảm đau, đặc biệt với các chứng đau lâu ngày, co cứng khớp.

Hỗ trợ liệt, yếu chi sau tai biến

Một số bài thuốc cổ dùng mã tiền đã chế, phối cùng hoàng kỳ, xuyên khung, địa long nhằm khai thông khí huyết, kích thích vận động trở lại. Trường hợp này bắt buộc phải có thầy thuốc theo dõi sát.

Lưu ý kiêng kỵ

Mã tiền là vị thuốc có độc, tuyệt đối không tự ý dùng tại nhà. Phụ nữ có thai, người thể nhiệt, người hay co giật, tim mạch yếu đều không dùng.

Dùng sai liều hoặc dùng mã tiền chưa chế biến kỹ có thể gây ngộ độc nặng. Lão luôn nhắc bà con, với những vị thuốc như thế này, an toàn phải đặt lên hàng đầu.

Dưỡng sinh – Hỗ trợ kết hợp

Khi dùng các bài thuốc có mã tiền, bà con cần kết hợp dưỡng sinh nhẹ nhàng để tăng hiệu quả và giảm áp lực cho cơ thể.

Ăn uống thanh đạm, hạn chế rượu bia, thức ăn cay nóng. Tập vận động nhẹ, xoa bóp, chườm ấm vùng đau để giúp khí huyết lưu thông tự nhiên, không phụ thuộc hoàn toàn vào thuốc.

Viết đến đây, Lão mong bà con hiểu rằng mã tiền là vị thuốc quý nhưng không dành cho sự tùy tiện. Dùng đúng người, đúng bệnh, đúng liều thì mới phát huy được giá trị của Nam y.

Nếu bà con đang băn khoăn không biết thể trạng của mình có phù hợp hay không, hoặc muốn được tư vấn kỹ hơn về cách phối hợp dược liệu cho an toàn, bà con có thể trao đổi trực tiếp với Lão qua Zalo 0972606773. Mỗi người một thể, Lão vẫn luôn tin rằng thuốc phải đi cùng sự thấu hiểu con người.

Lão Tuấn – Tinh hoa y học dân tộc