Cây Thầu Dầu

Bà con mình có bao giờ đi dọc những sườn đồi hay những mảnh đất trống ven đường mà thấy một loại cây cao quá đầu người, lá xẻ ra như bàn tay khổng lồ, quả lại có gai mềm xù xì chưa? Lão nhớ những năm tháng hành y trên vùng cao, cây Thầu dầu hiện ra như một người bạn của dân nghèo, mộc mạc nhưng ẩn chứa sức mạnh chữa bệnh kỳ diệu. Nhiều người cứ nghĩ nó là cây dại, nhưng với người thầy thuốc, đó lại là một kho báu nếu ta biết cách dùng đúng người, đúng bệnh.

Hôm nay, khi ngồi lại đây để thủ thỉ cùng bà con về vị thuốc này, Lão không chỉ muốn nói về cây cỏ, mà muốn kể về một thứ tinh túy từ lòng đất. Thầu dầu không cầu kỳ, không kén chọn đất đai, nó cứ thế vươn lên mạnh mẽ, âm thầm tích tụ dược tính để giúp đời, giúp người vượt qua những cơn đau nhức hay những lúc khí huyết chẳng thông.

Ảnh đại diện
Lão hiểu tiếng lòng của bà con mình, luôn mong mỏi có giải pháp toàn diện giúp phục hồi sức khỏe, cải thiện bền vững!

Vui lòng để lại thông tin, Lão liên hệ bà con hỏi thăm chi tiết:

Đặc điểm – Nguồn gốc dược liệu

Cây Thầu dầu hay bà con vùng cao còn gọi là cây Đu đủ tía, vì nhìn cái lá của nó cũng hơi nhác giống lá đu đủ, nhưng lại mang màu tía đỏ đặc trưng ở phần thân và gân lá. Đây là loại cây thân thảo nhưng sống dai, có thể cao đến vài mét, thân rỗng và nhẵn thia. Điểm dễ nhận biết nhất chính là cụm hoa ở ngọn, quả nang có màu xanh hoặc tím, phủ đầy gai mềm, bên trong chứa những hạt có vân nâu đen như da con hổ nên mới có tên là hạt thầu dầu.

Loại cây này vốn ưa sáng, dễ sống, mọc hoang khắp nơi từ miền Bắc vào miền Nam, nhất là ở các bãi bồi ven sông hay đồi núi thấp. Thầu dầu không chỉ là một vị thuốc dân dã mà từ lâu đã đi vào các y văn cổ như một vị thuốc có khả năng thông mạch, giảm đau rất hiệu quả.

Cây thầu dầu có lá khá giống lá đu đủ
Cây thầu dầu có lá khá giống lá đu đủ

Cách thu hoạch – sơ chế

Để giữ được tinh túy của cây, Lão dặn bà con phải chú ý đến thời điểm thu hoạch. Thường thì hạt được thu hái vào mùa thu khi quả đã chín già, bắt đầu khô và chuyển màu nâu. Sau khi hái về, bà con đem phơi khô rồi bóc lấy hạt bên trong. Hạt này chứa nhiều dầu, nên khi bảo quản phải để nơi thật khô ráo, tránh ẩm mốc làm hỏng mất dược tính quý giá.

Ngoài hạt ra, lá và rễ cũng được dùng làm thuốc. Lá thì có thể hái quanh năm, dùng tươi là tốt nhất hoặc phơi trong bóng râm cho khô dần. Còn rễ thì nên đào vào mùa thu đông, rửa sạch đất cát, thái phiến mỏng rồi phơi khô để dành. Mỗi bộ phận của cây đều có cách chế biến riêng để khi vào cơ thể, nó phát huy đúng chức năng mà không gây hại cho bà con.

Tính vị – Quy kinh – Công năng theo Đông y

Trong y học cổ truyền, hạt thầu dầu có vị ngọt, cay, tính bình nhưng lại có độc. Nó quy vào kinh Đại trường và Phế. Bà con cứ tưởng tượng, khi cơ thể ta bị ngưng trệ, giống như một dòng suối bị chặn bởi bùn đất, thì vị Thầu dầu này có tác dụng tiêu thũng, bài nung, giúp thông kinh lạc, làm tan những chỗ sưng đau, ứ trệ.

Công năng chính của nó là khu phong, hoạt huyết và tiêu độc. Lão thường dùng nó để xử lý các chứng sa tử cung, sa trực tràng hoặc các vết sưng tấy ngoài da. Tuy nhiên, vì nó có độc nên việc dùng đường uống phải hết sức cẩn trọng, chủ yếu Lão hay hướng dẫn bà con dùng đắp ngoài để đảm bảo an toàn mà hiệu quả vẫn vẹn toàn.

Tác dụng theo Y học hiện đại

Khoa học ngày nay cũng đã nghiên cứu rất kỹ về loài cây này. Trong hạt thầu dầu chứa một lượng dầu béo rất lớn, chiếm tới 40 đến 50 phần trăm. Thành phần quan trọng nhất trong dầu này là chất ricinolein, giúp tạo ra tác dụng nhuận tràng, thông tiện rất mạnh khi dùng liều nhỏ. Nó kích thích niêm mạc ruột, giúp việc đào thải chất cặn bã dễ dàng hơn.

Tuy nhiên, y học hiện đại cũng cảnh báo trong hạt thầu dầu có chứa Ricin, một loại protein cực độc. Chỉ cần một lượng nhỏ cũng có thể gây nguy hiểm, do đó bà con tuyệt đối không được tự ý ăn hạt thầu dầu tươi. Các nghiên cứu cũng chỉ ra tác dụng kháng khuẩn, chống viêm của lá và rễ thầu dầu khi dùng ngoài da, hỗ trợ điều trị các bệnh lý về da liễu rất tốt.

Các bài thuốc ứng dụng

Dựa trên kinh nghiệm nhiều năm và những gì cha ông để lại, Lão xin chia sẻ một số cách dùng thầu dầu để chữa bệnh, chủ yếu là các mẹo đắp ngoài an toàn cho bà con.

Hỗ trợ điều trị chứng sa tử cung và sa trực tràng

Khi các tạng phủ bị yếu, khí hư hãm xuống gây ra chứng sa giáng, bà con có thể dùng hạt thầu dầu để hỗ trợ làm co lại.

Bài thuốc số 1: Dùng hạt thầu dầu giã nát, đắp vào huyệt Bách hội ở đỉnh đầu. Lưu ý, ngay khi thấy tử cung hoặc trực tràng co lên thì phải tháo thuốc ra ngay và rửa sạch bằng nước ấm, không được để quá lâu.

Điều trị các chứng sưng tấy và mụn nhọt

Với những vết sưng đau do khí huyết ứ trệ hoặc mụn nhọt mới nhú, Thầu dầu có khả năng tiêu viêm rất nhanh.

Bài thuốc số 2: Lấy lá thầu dầu tươi, rửa sạch bằng nước muối loãng, giã nát cùng với một chút muối rồi đắp trực tiếp lên vùng da bị sưng tấy. Mỗi ngày thay băng một lần, làm liên tục vài ngày sẽ thấy vết sưng dịu hẳn.

Hỗ trợ giảm đau nhức xương khớp

Khi thời tiết trái gió trở trời, các khớp xương của bà con dễ bị đau mỏi, thầu dầu cũng có thể góp phần làm dịu cơn đau.

Bài thuốc số 3: Dùng rễ cây thầu dầu sắc lấy nước đặc, sau đó dùng gạc thấm nước sắc này đắp hoặc xoa bóp nhẹ nhàng lên các khớp bị đau. Cách này giúp hoạt huyết, giảm áp lực lên các đầu khớp, giúp bà con đi lại dễ dàng hơn.

Thầu dầu có thể dùng cả lá hoặc hạt
Thầu dầu có thể dùng cả lá hoặc hạt

Lưu ý kiêng kỵ

Lão dặn bà con điều này phải ghi nhớ thật kỹ: hạt thầu dầu có độc tính rất mạnh. Tuyệt đối không được ăn hạt tươi hoặc tự ý sắc hạt để uống mà không có sự chỉ dẫn của thầy thuốc. Trẻ em chỉ cần ăn vài hạt là đã có thể dẫn đến ngộ độc nghiêm trọng, biểu hiện như nôn mửa, tiêu chảy cấp, thậm chí là nguy hiểm đến tính mạng.

Phụ nữ đang mang thai và những người có tạng người quá yếu cũng nên tránh tiếp xúc quá nhiều với dược liệu này. Khi dùng thuốc đắp trên đầu hay các vùng da nhạy cảm, nếu thấy có dấu hiệu dị ứng, ngứa ngáy hay khó chịu, bà con cần dừng lại ngay và rửa sạch bằng nước. Làm thuốc là để cứu người, nên phải dùng đúng lượng, đúng cách thì mới là đạo lý.

Dưỡng sinh – Hỗ trợ kết hợp

Bên cạnh việc dùng thuốc, Lão luôn khuyên bà con phải chú trọng đến việc dưỡng thân. Với những người hay bị đau nhức hay sa giáng tạng phủ, việc tập các bài tập khí công nhẹ nhàng hoặc tập thở sâu là rất quan trọng để bồi bổ nguyên khí. Một cơ thể có chính khí mạnh thì tà khí mới không thể xâm nhập, thuốc mới phát huy hết tác dụng.

Bà con cũng nên chú ý đến chế độ ăn uống, tránh đồ cay nóng và chất kích thích khi đang điều trị. Buổi tối có thể ngâm chân bằng nước muối ấm để giúp kinh mạch lưu thông, hỗ trợ cho việc điều trị bằng thầu dầu đạt kết quả tốt nhất. Sức khỏe là vốn quý nhất, hãy chăm sóc nó từ những thói quen nhỏ nhất hàng ngày.

Cây Thầu dầu tuy là loài cây quen thuộc nhưng lại mang trong mình cả vị thuốc lẫn vị độc. Để dùng thuốc sao cho an toàn và hiệu quả, bà con cần hiểu rõ thể trạng của mình. Nếu có bất kỳ thắc mắc nào về cách dùng hoặc muốn tư vấn cụ thể cho tình trạng bệnh của mình, bà con đừng ngần ngại gửi câu hỏi hoặc hình ảnh triệu chứng qua Zalo 0972606773 để Lão và các cộng sự hỗ trợ kịp thời nhé.

Lão Tuấn – Tinh hoa y học dân tộc

Chia sẻ bài viết mạng xã hội:
BS CKII. TTUT Lê Hữu Tuấn
BS CKII. TTUT Lê Hữu Tuấn

Lão gửi gắm đôi điều:

Đông y trị bệnh là khai thông khí huyết, điều hòa âm dương, dưỡng tạng phủ cho vững – có gốc mạnh thì ngọn mới bền!