Bẻ cổ nhiều có nguy hiểm không? Nguy cơ và cách thư giãn

Bà con thân mến, Lão gặp rất nhiều người có thói quen ngồi làm việc lâu, mỏi cổ một chút là đưa tay bẻ cổ cho kêu “rắc rắc”. Có người bảo bẻ xong thấy nhẹ, thấy đã, thấy cổ đỡ căng. Nhưng cũng có người bẻ cổ nhiều rồi càng ngày càng đau, vai gáy cứng hơn, tê lan xuống tay, quay cổ nghe lạo xạo. Bà con hỏi Lão: “Bẻ cổ nhiều có nguy hiểm không?”. Lão nói ngay cho bà con dễ hiểu: thỉnh thoảng vươn vai, xoay cổ nhẹ nhàng thì không đáng ngại, nhưng bẻ cổ mạnh, bẻ cổ thường xuyên, nhất là bẻ đến mức phát tiếng kêu lớn để tìm cảm giác dễ chịu thì có thể gây hại cho cột sống cổ.

Bẻ cổ nhiều có nguy hiểm không?

Câu trả lời của Lão là: có thể nguy hiểm, nhất là khi bà con bẻ cổ sai cách, bẻ quá thường xuyên, dùng lực mạnh hoặc nhờ người không có chuyên môn vặn nắn cổ. Cái nguy hiểm ở đây không phải lúc nào cũng đến ngay lập tức. Có khi hôm nay bẻ thấy dễ chịu, ngày mai vẫn ổn, nhưng lâu dần dây chằng quanh khớp bị kéo giãn, cơ cổ phản ứng co cứng, khớp cổ dễ lỏng lẻo, đĩa đệm chịu áp lực, thần kinh bị kích thích, rồi đau mỏi chuyển thành bệnh lý dai dẳng.

Bà con cần hiểu, tiếng “rắc” khi bẻ cổ không phải là tiếng xương được “nắn về chỗ” như nhiều người lầm tưởng. Trong nhiều trường hợp, đó là hiện tượng khí trong bao khớp thay đổi áp lực, hoặc bề mặt khớp, gân cơ, dây chằng trượt qua nhau tạo âm thanh. Nếu chỉ nghe tiếng kêu mà nghĩ cổ đang được chỉnh lại thì không đúng. Càng không nên lấy tiếng kêu làm mục tiêu, bẻ cho bằng được để thấy sảng khoái.

“Thân thể có tiếng nói riêng của nó. Đau là một lời nhắc, mỏi là một lời báo. Người biết dưỡng thân thì lắng nghe để sửa gốc, người nóng vội thì chỉ tìm cách làm im tiếng báo ấy trong chốc lát.”

Trong Đông y, vùng cổ gáy liên quan đến nhiều đường kinh như kinh Bàng quang, Đởm, Đại trường, Tiểu trường, Tam tiêu. Khi phong hàn thấp xâm nhập, khi khí huyết không thông, khi can thận hư yếu không nuôi dưỡng cân xương đầy đủ, bà con dễ thấy cổ gáy đau mỏi, quay cổ nặng nề, vai cứng, đầu choáng. Bẻ cổ có thể tạo cảm giác “thông” trong giây lát do cơ được kéo giãn đột ngột, nhưng nếu gốc là khí huyết ứ trệ, đàm thấp, thoái hóa, sai tư thế, đĩa đệm cổ suy yếu thì bẻ cổ nhiều không giải quyết được căn nguyên.

Đừng chỉ chăm chăm giảm triệu chứng, muốn điều trị bệnh hiệu quả - an toàn - bền vững cần biện chứng được căn nguyên gốc rễ để luận trị giải pháp điều trị.

Mỗi người có một phác đồ riêng, bà con để lại thông tin, Lão Tuấn sẽ tư vấn trực tiếp:

Họ tên

Số điện thoại

Tình trạng

Gửi tư vấn

Vì sao bà con hay thấy dễ chịu sau khi bẻ cổ?

Lão nói rõ hơn để bà con khỏi hiểu lầm. Sau khi bẻ cổ, nhiều người thấy nhẹ đi là có thật. Khi khớp cổ được kéo giãn, cơ vùng gáy tạm thời giảm căng, hệ thần kinh nhận cảm giác mới nên bà con thấy khoan khoái. Một số người ngồi lâu, cúi nhiều, cơ thang và cơ nâng vai bị co kéo, chỉ cần vặn cổ là có cảm giác như được giải phóng.

Nhưng cái dễ chịu ấy thường rất ngắn. Nếu bà con không sửa tư thế, không tập đúng, không làm mềm cơ, không điều hòa khí huyết, không ngủ nghỉ hợp lý thì chỉ một lúc sau cổ lại mỏi. Lúc này, bà con lại muốn bẻ tiếp. Càng bẻ càng quen, càng quen càng cần lực mạnh hơn. Lão gọi đó là vòng luẩn quẩn của cảm giác: thân thể chưa được chăm sóc đúng, nhưng tâm lại tưởng rằng tiếng kêu của cổ là dấu hiệu đã giải quyết được vấn đề.

• Bà con ngồi máy tính lâu, đầu cúi về trước làm cơ gáy phải gồng liên tục.
• Bà con dùng điện thoại nhiều, cổ cúi thấp trong thời gian dài khiến cột sống cổ chịu áp lực.
• Bà con ngủ gối quá cao hoặc quá thấp làm cổ bị gập sai tư thế suốt đêm.
• Bà con ít vận động, khí huyết vùng vai gáy kém lưu thông, cơ dễ co cứng.
• Bà con đã có thoái hóa, gai xương, phồng hoặc thoát vị đĩa đệm cổ nhưng chưa thăm khám đầy đủ.

Những nguyên nhân ấy nếu không xử lý thì bẻ cổ chỉ như lấy tay vén khói, trong khi bếp lửa bên dưới vẫn còn âm ỉ. Bà con càng bẻ cổ nhiều, khớp càng bị kích thích, cơ càng dễ phản ứng bảo vệ bằng cách co lại. Vì thế có người bẻ xong nhẹ một lúc, sau lại đau hơn, cứng hơn.

Bẻ cổ nhiều có thể gây những nguy cơ gì?

Lão không dọa bà con, nhưng có những nguy cơ cần nói cho rõ. Cột sống cổ là vùng tinh tế, có tủy sống, rễ thần kinh, mạch máu và nhiều cấu trúc dây chằng bao quanh. Một động tác bẻ mạnh, xoay quá biên độ, nhất là xoay đột ngột khi cổ đang đau hoặc viêm, có thể gây hậu quả không nhỏ.

Trước hết là nguy cơ đau cơ, căng dây chằng. Khi bà con bẻ cổ nhiều, dây chằng quanh khớp phải chịu lực kéo lặp đi lặp lại. Ban đầu chỉ là nhức mỏi, sau có thể thành đau dai dẳng, cổ yếu, dễ mỏi khi làm việc. Đông y nhìn hiện tượng này có thể liên hệ đến cân mạch không được nuôi dưỡng tốt, khí huyết kém điều đạt, phong hàn thấp thừa cơ lưu lại vùng cổ gáy.

Thứ hai là nguy cơ làm nặng tình trạng thoái hóa hoặc rối loạn khớp cổ. Người trung niên, người cao tuổi, người làm văn phòng lâu năm thường có thoái hóa đốt sống cổ ở mức độ nào đó. Nếu cứ bẻ cổ mạnh để tìm tiếng kêu, mặt khớp vốn đã không còn trơn tru lại càng bị kích thích. Bà con có thể nghe lạo xạo nhiều hơn, đau khi quay đầu, khó cúi ngửa, thậm chí đau lan xuống vai.

Thứ ba là nguy cơ kích thích rễ thần kinh. Nếu bà con bẻ cổ xong thấy tê tay, kiến bò, đau lan xuống cánh tay, yếu lực cầm nắm, đó không còn là chuyện mỏi cổ thông thường. Những biểu hiện này có thể gợi ý dây thần kinh vùng cổ bị chèn ép hoặc kích thích. Lúc ấy, việc tiếp tục bẻ cổ có thể làm tình trạng nặng thêm.

Thứ tư là nguy cơ chóng mặt, choáng, đau đầu. Cổ gáy là cửa ngõ đưa khí huyết lên đầu. Trong Đông y, khi kinh lạc vùng cổ gáy bị bế tắc, thanh dương không thăng, bà con có thể đau đầu, nặng đầu, choáng váng. Với y học hiện đại, vùng cổ còn liên quan đến mạch máu nuôi não. Bà con nào bẻ cổ xong thấy hoa mắt, buồn nôn, mất thăng bằng, nói khó, nhìn mờ thì phải đi khám ngay, không được chủ quan.

“Có những cái đau là đau của cơ, nghỉ ngơi là dịu. Nhưng có những cái đau là lời báo của thần kinh, mạch máu, đốt sống. Người thầy thuốc phải phân biệt cho rõ, bà con cũng cần biết mà giữ mình.”

Những dấu hiệu bà con không được tiếp tục tự bẻ cổ

Bà con nhớ kỹ, nếu chỉ mỏi nhẹ do ngồi lâu, việc xoay cổ chậm rãi có thể giúp thư giãn. Nhưng tự bẻ cổ mạnh thì không nên, đặc biệt khi có các dấu hiệu dưới đây:

• Đau cổ dữ dội, đau nhói như điện giật khi quay đầu.
• Tê bì, đau lan từ cổ xuống vai, cánh tay, bàn tay hoặc các ngón tay.
• Yếu tay, cầm đồ dễ rơi, giảm cảm giác ở tay.
• Chóng mặt, buồn nôn, hoa mắt, đau đầu sau khi vặn cổ.
• Cổ cứng sau chấn thương, té ngã, tai nạn hoặc va đập.
• Đau cổ kèm sốt, sụt cân, mệt lả, đau về đêm không đỡ.
• Người có tiền sử thoát vị đĩa đệm cổ, loãng xương, viêm khớp dạng thấp, bệnh lý mạch máu hoặc đang dùng thuốc chống đông.

Những trường hợp này không phải cứ xoa bóp, bẻ nắn là xong. Bà con cần được thăm khám, có khi cần chụp chiếu để biết rõ tình trạng cột sống cổ. Lão đã gặp không ít bà con tự bẻ cổ, tự day ấn mạnh, hoặc đi nắn chỉnh không đúng nơi, đến khi đau lan xuống tay mới lo. Lúc ấy việc chăm sóc sẽ phức tạp hơn nhiều.

Vậy khi mỏi cổ, bà con nên làm gì thay vì bẻ cổ?

Lão dặn bà con, mỏi cổ thì trước hết phải trả cổ về đúng nếp sinh hoạt. Đừng đợi cổ đau rồi mới chăm. Cột sống cổ thích sự mềm mại, đều đặn, không thích những cú vặn giật đột ngột. Bà con có thể áp dụng vài cách nhẹ nhàng sau, nhưng cần làm chậm, không cố quá biên độ đau.

1. Thả lỏng cổ vai gáy: Ngồi thẳng lưng, hai vai buông nhẹ, hít vào chậm, thở ra dài. Làm 5–7 nhịp để cơ vùng cổ bớt gồng.
2. Gập duỗi cổ nhẹ: Cúi đầu chậm về phía trước rồi trở về giữa, sau đó ngửa nhẹ vừa phải. Mỗi hướng 5 lần, không làm khi chóng mặt.
3. Nghiêng cổ sang hai bên: Nghiêng tai về phía vai, giữ 5 giây, đổi bên. Không dùng tay kéo mạnh, chỉ để trọng lượng đầu tự giãn.
4. Xoay cổ biên độ nhỏ: Quay đầu sang trái, sang phải trong tầm không đau. Tránh xoay vòng tròn nhanh vì dễ làm cổ choáng và kích thích khớp.
5. Chườm ấm vùng gáy: Dùng khăn ấm đặt vùng cổ vai gáy 10–15 phút khi cơ căng do lạnh hoặc ngồi lâu. Không chườm nóng khi vùng cổ đang sưng nóng, đau cấp sau chấn thương.
6. Nghỉ giữa giờ: Cứ 30–45 phút làm việc, bà con đứng dậy, vươn vai, đi lại vài phút. Đừng để cổ cúi một tư thế suốt nhiều giờ.
7. Chỉnh gối và màn hình: Gối vừa tầm, không quá cao. Màn hình ngang tầm mắt, tránh cúi đầu kéo dài.

Bà con nào đang đau cấp, đau sau tai nạn, đau lan tay, tê bì, chóng mặt thì không tự tập mạnh, không chườm nóng tùy tiện, không nhờ người bẻ nắn. Phụ nữ mang thai, người cao tuổi loãng xương, người bệnh nền nặng, người đang điều trị tây y hoặc đang dùng thuốc chống đông cũng cần hỏi ý kiến thầy thuốc trước khi áp dụng xoa bóp, châm cứu, bấm huyệt hay dùng thuốc.

Nhìn theo y học cổ truyền: Đau cổ không chỉ nằm ở cái cổ

Trong Đông y, cổ gáy là nơi kinh mạch đi qua, là vùng dễ bị phong hàn thấp xâm nhập. Bà con đi mưa, nằm điều hòa lạnh, tắm khuya, để quạt thổi thẳng gáy, sáng dậy cổ cứng, quay đầu khó, ấy là biểu hiện thường gặp của hàn tà làm bế tắc kinh lạc. Nhưng không phải ai đau cổ cũng chỉ do lạnh.

Người làm việc trí óc nhiều, căng thẳng, ngủ kém, khí huyết không điều hòa cũng hay co cứng vai gáy. Người lớn tuổi can thận suy, xương khớp kém nuôi dưỡng, đĩa đệm và dây chằng lão hóa thì cổ dễ đau dai dẳng. Người ăn uống thất thường, tỳ vị yếu, thấp trệ sinh ra nặng nề, cơ thể uể oải, vùng vai gáy cũng dễ trì trệ. Vì vậy, Lão luôn dặn bà con: chữa đau cổ không chỉ day vào cổ, mà phải xem cả nếp sống, ăn ngủ, vận động và thể trạng.

Bẻ cổ nhiều không làm mạnh can thận, không làm khí huyết sung túc, không làm phong hàn thấp tự lui, càng không làm đĩa đệm đang yếu trở lại lành lặn. Nó chỉ là tác động cơ học tức thời. Cái gốc vẫn cần được chăm bằng vận động đúng, giữ ấm, ăn ngủ điều độ, thăm khám khi có dấu hiệu bệnh lý và dùng phương pháp phù hợp với từng người.

“Y học cổ truyền quý ở chỗ nhìn con người là một chỉnh thể. Cái cổ đau có khi liên quan đến giấc ngủ, bữa ăn, cái lạnh thấm vào gáy, cái tâm căng thẳng, cái thận khí suy theo tuổi tác. Nhìn đủ thì mới xử trí đúng.”

Bà con cần bỏ những thói quen làm cổ ngày càng yếu

Lão thấy nhiều bà con cứ hỏi bẻ cổ có nguy hiểm không, nhưng lại quên xem mỗi ngày mình đang làm gì với cái cổ. Có người cúi điện thoại 3–4 tiếng, nằm xem phim đến khuya, gối cao như cái nêm, sáng dậy đau cổ rồi lại bẻ. Có người ngồi văn phòng cả ngày, vai co, lưng gù, cổ vươn về phía trước, tối về nhờ người vặn nắn thật mạnh. Cứ như thế mãi thì hại lắm đấy.

• Không cúi đầu xem điện thoại quá lâu; nên nâng điện thoại lên ngang tầm mắt.
• Không nằm sấp ngủ vì cổ phải xoay lệch trong thời gian dài.
• Không kẹp điện thoại giữa tai và vai khi nghe máy.
• Không để cổ nhiễm lạnh sau khi tắm, khi ra mồ hôi hoặc khi ngủ điều hòa.
• Không tự ý dùng dầu nóng, cao dán quá mạnh nếu da kích ứng hoặc vùng đau đang viêm nóng.
• Không nhờ người bẻ cổ, giật cổ, vặn cổ nếu người đó không có chuyên môn y tế phù hợp.

Với bà con làm văn phòng, nên tập thói quen “cổ thẳng, vai mềm, lưng vững”. Nghe đơn giản nhưng làm đều sẽ quý hơn bẻ cổ rất nhiều. Khi ngồi, tai nên nằm gần trên trục vai, không để đầu chúi ra trước. Hai vai thả lỏng. Bàn phím, chuột đặt vừa tầm. Mắt nhìn thẳng màn hình. Mỗi ngày chịu khó vận động nhẹ, khí huyết lưu thông, cơ cổ vai gáy bớt co cứng.

Khi nào cần đi khám?

Bà con nên đi khám khi đau cổ kéo dài trên vài ngày không cải thiện dù đã nghỉ ngơi, khi cơn đau lặp lại nhiều lần, khi bẻ cổ mới thấy dễ chịu nhưng sau đó đau tăng dần, hoặc khi có tê bì, đau lan xuống tay. Đặc biệt, nếu cổ đau sau chấn thương, tai nạn, té ngã, hoặc đau kèm chóng mặt, mất thăng bằng, yếu tay chân, rối loạn nói, nhìn mờ thì cần đi khám sớm.

Đi khám không có nghĩa là bệnh nặng. Đi khám là để biết rõ cơ thể đang báo điều gì. Có người chỉ cần chỉnh tư thế, tập phục hồi, xoa bóp bấm huyệt đúng cách, giữ ấm và dưỡng sinh. Có người cần kiểm tra hình ảnh cột sống cổ để đánh giá thoái hóa, gai xương, hẹp khe khớp, phồng hoặc thoát vị đĩa đệm. Có người cần phối hợp nhiều phương pháp, trong đó y học cổ truyền có thể hỗ trợ thông kinh hoạt lạc, khu phong tán hàn, hoạt huyết, bổ can thận tùy từng thể.

Lão nhắc bà con một điều: không nên đợi đến khi tê tay, mất ngủ vì đau, quay đầu khó khi đi đường mới lo. Cơ thể có giai đoạn báo sớm. Biết lắng nghe thì việc chăm sóc nhẹ nhàng hơn nhiều.

Lời dặn của Lão về thói quen bẻ cổ

Bẻ cổ nhiều có nguy hiểm không, câu trả lời không chỉ nằm ở một chữ “có” hay “không”. Nó phụ thuộc vào cách bà con bẻ, tần suất, lực tác động, tình trạng cột sống cổ và những biểu hiện đi kèm. Nhưng nếu hỏi Lão có nên duy trì thói quen bẻ cổ hằng ngày không, Lão khuyên là không nên. Bà con hãy thay bằng giãn cơ nhẹ, nghỉ giữa giờ, giữ ấm cổ gáy, chỉnh lại tư thế và thăm khám khi có dấu hiệu bất thường.

Thân thể giống như mảnh vườn. Cây trong vườn mà héo, người làm vườn không chỉ lay cành cho rụng lá khô, mà phải xem đất, nước, nắng, gió. Cổ gáy đau mỏi cũng vậy, đừng chỉ nghe tiếng “rắc” rồi tưởng đã xong. Hãy nhìn cái gốc: khí huyết có thông không, cơ xương có được nuôi dưỡng không, tư thế hằng ngày có đúng không, phong hàn thấp có đang lưu lại không.

Bà con đang đau cổ vai gáy kéo dài, bẻ cổ nhiều mới thấy dễ chịu, hoặc đã có tê tay, đau lan, chóng mặt, có thể gửi tình trạng đau, kết quả chụp chiếu nếu có và các thuốc đang dùng để Lão xem xét bước đầu qua Zalo 0972.606.773, hoặc liên hệ trực tiếp số 0972 606 773 để được hướng dẫn thăm khám phù hợp. Đau cổ không nên chủ quan, càng không nên tự bẻ nắn mạnh khi chưa biết rõ nguyên nhân.

Lão Tuấn – Tinh hoa y học dân tộc