
- Nguyên PGĐ chuyên môn TTKTC bệnh viện YHCT Trung Ương
- Viện phó Viện y dược cổ truyền dân tộc
- PGĐ chuyên môn Trung tâm Thuốc Dân Tộc
- Hậu duệ của Y Tổ Hải Thượng Lãn Ông - Lê Hữu Trác
Tô Hạp Hương
Chào bà con, hôm nay Lão lại có dịp ngồi đây thủ thỉ cùng bà con về một vị thuốc mà nghe cái tên thôi đã thấy thơm ngát cả một vùng trời kỷ niệm. Bà con mình có bao giờ rơi vào cảnh người nhà đột ngột ngất xỉu, chân tay lạnh ngắt hay tự nhiên thấy lồng ngực đau thắt lại như có ai bóp nghẹt không? Những lúc như thế, nếu trong nhà có sẵn chút Tô hạp hương thì quý giá chẳng kém gì vàng mười đâu bà con ạ.
Lão nhớ mãi hồi còn đi chiến dịch, thuốc men thiếu thốn đủ bề, có những ca thương binh bị sốc, mê man bất tỉnh giữa rừng sâu. Nhờ có chút nhựa cây thơm nồng này mà đánh thức được thần trí, cứu người qua khỏi cơn nguy kịch. Tô hạp hương không chỉ là một vị thuốc, mà với Lão, nó còn là “khí cốt” của sự sống, giúp thông suốt những chỗ bế tắc trong cơ thể con người mình.
Đặc điểm – Nguồn gốc dược liệu
Để bà con mình dễ hình dung, Tô hạp hương thực chất là loại nhựa được lấy từ thân cây Tô hạp, một loài cây gỗ lớn có tên khoa học là Altingia excelsa. Cây này thường mọc ở những vùng núi cao, nơi khí trời trong lành và hấp thụ được tinh túy của đất trời. Nhựa cây khi mới chảy ra thì lỏng, màu vàng nhạt, nhưng để lâu sẽ đặc lại như mật ong, chuyển sang màu nâu đen và tỏa ra mùi thơm rất đặc trưng, vừa nồng nàn lại vừa thanh tao.
Ở nước mình, cây này thường được tìm thấy ở các tỉnh vùng núi phía Bắc. Bà con đi rừng nếu thấy cây cao lớn, lá xanh mướt, vỏ khía dọc mà ngửi thấy mùi thơm thoang thoảng thì đích thị là nó đấy. Cái tên “Tô hạp” cũng gợi lên sự hòa hợp, tụ hội của hương thơm và dược tính thiên nhiên ban tặng.


Mỗi người có một phác đồ riêng, bà con để lại thông tin, Lão Tuấn sẽ tư vấn trực tiếp:
Cách thu hoạch – sơ chế
Việc lấy nhựa cây cũng cần cái tâm và sự kiên nhẫn của người làm thuốc bà con ạ. Thông thường, vào mùa hạ hoặc mùa thu, người ta sẽ khía vào vỏ cây để nhựa chảy ra, thấm vào những miếng vải hoặc gom lại trong các ống tre. Nhựa thô sau đó phải được đem đi tinh chế, loại bỏ tạp chất bằng cách đun nhẹ hoặc lọc kỹ để thu được loại nhựa nguyên chất, sánh mịn nhất.
Bà con lưu ý là nhựa này rất dễ bay hơi và mất mùi nếu không biết cách bảo quản. Lão thường dặn học trò phải đựng trong bình thủy tinh màu tối, đậy thật kín nút và để nơi thoáng mát. Chỉ cần hở ra một chút thôi là bao nhiêu tinh túy nó bay đi mất, lúc dùng lại chẳng còn hiệu quả như ý muốn đâu.
Tính vị – Quy kinh – Công năng theo Đông y
Theo những gì Lão được học và trải nghiệm qua mấy mươi năm, Tô hạp hương có vị cay, tính ôn và mùi thơm rất mạnh. Trong y lý Đông y, vị thuốc này quy vào kinh Tâm và Tỳ. Cái tính “cay” giúp tán kết, còn tính “ôn” giúp hành khí, làm ấm cơ thể từ bên trong.
Công năng chính của nó là khai khiếu, tịch uế và chỉ thống. Nói một cách dân dã dễ hiểu hơn, nó giống như một người cầm chổi quét sạch những uế khí, đờm trệ đang làm tắc nghẽn các ngõ ngách trong cơ thể, giúp thần trí tỉnh táo và làm dịu đi những cơn đau thắt. Nó đặc biệt hiệu quả với các chứng trúng phong, hôn mê hoặc đau bụng do khí trệ, lạnh bụng.
Tác dụng theo Y học hiện đại
Ngày nay, y học hiện đại cũng đã vào cuộc nghiên cứu và thừa nhận giá trị của vị thuốc này. Trong nhựa Tô hạp hương chứa rất nhiều hoạt chất quý như acid cinnamic, các loại tinh dầu và nhựa thông tự nhiên. Những chất này có khả năng sát khuẩn cực tốt, giúp long đờm và chống viêm hiệu quả.
Bên cạnh đó, các nghiên cứu còn chỉ ra rằng vị thuốc này giúp tăng cường lưu thông máu, hỗ trợ hệ tim mạch và làm giảm co thắt các cơ trơn. Điều này giải thích vì sao khi dùng Tô hạp hương, người bệnh lại cảm thấy lồng ngực nhẹ nhàng hơn, nhịp thở đều đặn và tinh thần cũng từ đó mà ổn định lại.
Các bài thuốc ứng dụng
Để bà con dễ áp dụng vào thực tế đời sống, Lão xin chia sẻ một vài cách dùng phổ biến mà Lão đã đúc kết được. Tùy vào từng tình trạng bệnh mà chúng ta có cách phối ngũ khác nhau bà con nhé.
Hỗ trợ các chứng hôn mê, trúng phong
Khi gặp người bị ngất xỉu đột ngột, thần trí không tỉnh táo do đờm dãi che lấp tâm khiếu, bà con có thể tham khảo bài thuốc sau:
Bài thuốc số 1: Sử dụng nhựa Tô hạp hương phối hợp cùng với Xạ hương, Băng phiến và một chút bột Chu sa. Các vị thuốc này được tán mịn, làm thành viên hoàn nhỏ. Khi dùng, hòa với nước ấm cho người bệnh uống dần để đánh thức thần trí. Đây là phương pháp “khai khiếu” rất mạnh trong Đông y.
Giảm đau tức ngực và bụng do lạnh
Với những bà con hay bị đau thắt ngực hoặc đau bụng quặn thắt do cơ thể bị nhiễm lạnh, khí huyết không lưu thông, bài thuốc sau sẽ rất hữu ích:
Bài thuốc số 2: Lấy một lượng nhỏ Tô hạp hương hòa cùng với nước sắc của các vị thuốc như Đinh hương, Mộc hương và Sa nhân. Mùi thơm của các vị này hòa quyện lại sẽ giúp hành khí, giảm đau rất nhanh chóng. Bà con uống khi còn ấm để thuốc phát huy tác dụng tốt nhất.

Lưu ý – Kiêng kỵ
Dù là vị thuốc quý nhưng không phải ai cũng dùng được đâu bà con nhé. Lão luôn nhắc nhở rằng “đúng người, đúng bệnh” mới là gốc của việc chữa trị. Vì Tô hạp hương có tính ôn, tán rất mạnh nên những người thuộc thể trạng âm hư hỏa vượng, hay bị bốc hỏa, nóng trong người hoặc phụ nữ đang mang thai thì tuyệt đối không nên dùng.
Ngoài ra, do đây là loại nhựa có tính chất đặc biệt, bà con không nên đun sắc quá lâu ở nhiệt độ cao vì sẽ làm bay mất tinh dầu và giảm dược tính. Tốt nhất là hòa vào thuốc sắc khi đã gần xong hoặc dùng dưới dạng viên hoàn, bột mịn theo chỉ dẫn của người có chuyên môn.
Dưỡng sinh – Hỗ trợ kết hợp
Bên cạnh việc dùng thuốc, Lão khuyên bà con nên chú ý đến lối sống và thói quen sinh hoạt. Khi dùng các vị thuốc có tính thơm như Tô hạp hương để điều trị các chứng về tâm thần, tim mạch, bà con cần giữ cho tinh thần luôn lạc quan, tránh xúc động mạnh hay lo âu quá mức.
Bà con có thể kết hợp thêm việc tập thở sâu vào mỗi buổi sáng, hoặc ngâm chân bằng nước ấm có thêm vài lát gừng để hỗ trợ khí huyết lưu thông tốt hơn. Một cơ thể khỏe mạnh là khi lòng người bình an và khí huyết chảy trôi không vật cản, bà con hãy nhớ lấy điều này nhé.
Tô hạp hương là món quà vô giá của rừng xanh, nhưng dùng thế nào cho đúng, liều lượng bao nhiêu cho vừa thì lại cần sự cẩn trọng. Nếu bà con còn băn khoăn về tình trạng sức khỏe của mình hay muốn biết vị thuốc này có thực sự hợp với cơ địa mình không, đừng ngần ngại nhắn tin cho Lão. Bà con cứ gửi tình trạng bệnh, hình ảnh hoặc các kết quả khám qua Zalo 0972606773, Lão cùng các cộng sự sẽ xem xét kỹ và dặn dò chi tiết cho từng người.
Lão Tuấn – Tinh hoa y học dân tộc

Lão gửi gắm đôi điều:
Đông y trị bệnh là khai thông khí huyết, điều hòa âm dương, dưỡng tạng phủ cho vững – có gốc mạnh thì ngọn mới bền!


